Бас прокуратура Құрылтай сайлауы қарсаңында қазақстандықтарға үндеу жасады
Ведомство бейресми сауалнамаларға, мерзімінен бұрын үгітке және фейк ақпарат таратуға жол берілмейтінін ескертті
Қазақстанның Бас прокуратурасы 2026 жылғы 23 тамызда өтетін Құрылтай депутаттарының сайлауы қарсаңында азаматтарға үндеу жасады. Бас прокурордың орынбасары Ерлан Өтегенов сайлауалды үгіт жүргізу және қоғамдық пікірге сауалнама нәтижелерін жариялау тәртібін еске салды, деп хабарлайды Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығы ведомствоның баспасөз қызметіне сілтеме жасап.
Еске салайық, 2026 жылғы 2-23 шілде аралығында партиялық тізімдерді ұсыну және тіркеу кезеңдері өтеді. Ал 2026 жылғы 23 шілде сағат 18:01-ден бастап сайлауалды үгіт басталып, 2026 жылғы 22 тамыз сағат 00:00-ге дейін жалғасады.
«Партиялық тізімдерді тіркеу мерзімі аяқталғанға дейін қандай да бір сайлауалды үгіт жүргізуге жол берілмейді. Бұл талапты бұзу Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 102-бабына сәйкес жауапкершілікке әкеледі. Сонымен қатар, "Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы" Қазақстан Республикасы Конституциялық заңының 27-бабының 9-тармағына сәйкес заңсыз сайлауалды үгіт жүргізуге тыйым салынады. Мұндай үгітке сайлаушыларға тауарларды, қызметтерді, бағалы қағаздарды тегін немесе жеңілдікпен беру, лотереялар мен қайырымдылық акцияларын өткізу, ақша төлеу немесе оны төлеуге уәде беру жатады. Заңсыз үгіт жүргізгені үшін Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 122-бабының 2-бөлігі бойынша жауапкершілік қарастырылған. Егер пара беру белгілері анықталса, Қылмыстық кодекстің 150-бабының 2-бөлігі бойынша қылмыстық жауапкершілік туындайды», – деді Ерлан Өтегенов.
Сайлау тағайындалған сәттен бастап кандидаттарға, партиялық тізім ұсынған саяси партияларға, сондай-ақ олардың атынан немесе қолдауымен әрекет ететін жеке және заңды тұлғаларға ойын-сауық және спорттық іс-шараларды қоспағанда, қайырымдылық акцияларын өткізуге тыйым салынады. Бұл талаптарды бұзу кандидатты немесе партиялық тізімді тіркеу туралы шешімнің күшін жоюға негіз болады.
Бұқаралық ақпарат құралдары мен онлайн-платформаларды пайдаланушылар үгіт материалдарын, сондай-ақ кандидаттың немесе саяси партияның ар-намысына, қадір-қасиетіне және іскерлік беделіне нұқсан келтіретін ақпаратты жариялаудан бас тартуға міндетті.
Көрінеу жалған мәліметтерді, жала жабуды және заңсыз контентті таратқаны үшін әкімшілік жауапкершілік көзделген.
Ал қоғамдық тәртіптің бұзылуына қауіп төндіретін немесе азаматтар мен ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделеріне елеулі зиян келтіруі мүмкін көрінеу жалған ақпаратты тарату қылмыстық жауапкершілікке әкеледі.
«Сонымен қатар "Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы" Конституциялық заңның 28-бабының 9-тармағында көзделген қоғамдық пікірге сауалнама жүргізу және оның нәтижелерін жариялау тәртібіне ерекше назар аударамыз. Аталған нормаға сәйкес, бұқаралық ақпарат құралдары мен онлайн-платформалар сайлауға қатысты қоғамдық пікір сауалнамаларының нәтижелерін жариялаған кезде сауалнаманы жүргізген заңды тұлғаны, оған тапсырыс берген және ақысын төлеген тұлғаларды, сауалнама өткізілген уақытты, ақпарат жинау әдісін, сұрақтың нақты тұжырымын, респонденттер санын және нәтижелердің қателік коэффициентін көрсетуге міндетті», – деді Ерлан Өтегенов.
Қоғамдық пікірге сауалнаманы Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес тіркелген, мұндай зерттеулерді жүргізуде кемінде бес жылдық тәжірибесі бар және бұл туралы алдын ала Орталық сайлау комиссиясын жазбаша хабардар еткен заңды тұлғалар ғана өткізе алады.
«Дауыс беру күніне дейінгі бес күн ішінде және дауыс беру күні бұқаралық ақпарат құралдарында немесе онлайн-платформаларда қоғамдық пікір сауалнамаларының нәтижелерін, сайлау қорытындысына қатысты болжамдарды, сайлауға байланысты өзге де зерттеулерді, сондай-ақ кандидаттарды немесе саяси партияларды қолдауға арналған дауыс берулерді жариялауға жол берілмейді. Сайлау күні дауыс беру үй-жайында немесе учаскесінде қоғамдық пікірге сауалнама жүргізуге тыйым салынады. Сонымен қатар жеке тұлғалардың қоғамдық пікірге сауалнама жүргізуіне және оның нәтижелерін жариялауына мүлде рұқсат етілмейді. Бұл талаптарды сақтамағаны үшін Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 120-бабына сәйкес жауапкершілік қарастырылған», – делінген Бас прокуратураның хабарламасында.
Ведомство сайлау процесіне қатысушылардың барлығын қолданыстағы заңнаманы қатаң сақтауға және заңға қайшы әрекеттерге жол бермеуге шақырды.
Еске салайық, 2026 жылғы 15 наурызда Қазақстанда жалпыхалықтық референдум өтіп, жаңа Конституция қабылданды. Жаңартылған Ата заң 1 шілдеден бастап ресми түрде күшіне енді. Негізгі жаңашылдықтардың бірі – Сенаттың таратылып, бір палаталы Құрылтайдың құрылуы болды. Заң шығару өкілеттігіне ие жаңа жоғары өкілді органның құрамында бес жыл мерзімге сайланатын 145 депутат болады. Құрылтай депутаттарының сайлауы 2026 жылғы 23 тамызға белгіленген.
Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының материалдарымен жұмыс істегенде тек 30% мәтінді ғана пайдалану, міндетті түрде көзге гиперсілтеме қою арқылы рұқсат етіледі. Толық материалды пайдалану үшін редакцияның рұқсатын алу қажет.
Kapital.kz-ті оқыңыз
