Қазақстанның жаңа Конституциясы күшіне енді
Жаңартылған Ата заң мемлекеттік басқару реформасын бастап, елдің жаңа саяси жүйесін айқындайды
2026 жылғы 1 шілдеден бастап республикалық референдумда қабылданған Қазақстанның жаңа Конституциясы ресми түрде күшіне енді. парламент палаталарының соңғы бірлескен отырысында Президент Қасым-Жомарт Тоқаев осы күннен бастап елімізде мемлекеттік басқару жүйесін ауқымды реформалау басталатынын мәлімдеген болатын.
«Біз тәуелсіздігіміздің берік іргетасына сүйене отырып, қазақ мемлекеттілігінің негізін түбегейлі жаңғыртуға ниеттіміз. Мемлекеттік басқару жүйесін сапалы түрде жетілдіруге міндеттіміз. Бұл – мемлекеттік қызметшілердің, академиялық институттардың, ғылыми және саясаттану орталықтарының, үкіметтік емес және халықаралық ұйымдардың бірлескен күш-жігерін талап ететін аса маңызды міндет», – деді президент.
Еске салайық, 2025 жылғы қыркүйекте Қазақстан халқына Жолдауында Қасым-Жомарт Тоқаев сенатты таратып, парламентті бір палаталы ету туралы бастама көтерген болатын. Алайда талқылау барысында жекелеген мемлекеттік институттарды ғана емес, жалпы мемлекеттік басқару жүйесін кешенді түрде реформалау қажет деген шешім қабылданды.
2025 жылдың қазан айының басында мемлекет басшысы «Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы туралы» өкімге қол қойды. Оның құрамына Ұлттық құрылтай мүшелері, заңгерлер, орталық мемлекеттік органдардың лауазымды тұлғалары, БАҚ басшылары, мәслихат төрағалары, өңірлік қоғамдық кеңестердің өкілдері, сарапшылар мен ғылыми қауымдастықтан барлығы 130 адам кірді.
Комиссияны Конституциялық соттың төрайымы Эльвира Әзімова басқарды. Оның орынбасарлары болып мемлекеттік кеңесші Ерлан Қарин мен премьер-министрдің орынбасары – мәдениет және ақпарат министрі Айда Балаева тағайындалды. Қоғамдық талқылау барысында eGov және e-Otinish порталдары арқылы комиссияға азаматтардан 10 мыңға жуық ұсыныс пен пікір түсті.
2026 жылғы 20 қаңтарда өткен Ұлттық құрылтайдың V отырысында мемлекет басшысы жұмыс тобы әзірлеген ұсыныстарды таныстырды. Ал 15 наурызда жаңа Конституция бойынша жалпыхалықтық референдум өтіп, дауыс берген азаматтардың 87,15%-ы оны қолдады.
Жаңа Конституция азаматтардың құқықтарын қорғауды күшейтеді, әділ сот төрелігінің қосымша кепілдіктерін бекітеді, цифрлық ортадағы адам құқықтарын ескереді және білім, ғылым мен инновацияны дамытуға басымдық береді.
Құжатта Әділетті Қазақстан тұжырымдамасының негізгі қағидаттары көрініс тауып, олар «Заң мен тәртіп» және «Таза Қазақстан» бастамаларымен үйлестірілген. Әзірлеушілердің айтуынша, күшті мемлекет тыйымдарға емес, азаматтардың сеніміне, заң үстемдігіне, әділ қағидаларға және әр азамат үшін тең мүмкіндіктерге сүйенуі тиіс.
Жаңартылған Конституцияға сәйкес, Қазақстанда қос палаталы парламенттің орнына заң шығару билігін жүзеге асыратын жоғары өкілді орган – бір палаталы Құрылтай құрылады. Оның құрамына 145 депутат енеді. Депутаттардың өкілеттік мерзімі – бес жыл. Алғашқы Құрылтай сайлауы 2026 жылдың тамыз айында өтеді.
Сонымен қатар елде қоғамдық диалогтың жаңа форматы – Халық Кеңесі құрылады. Ол елдің жоғары консультативтік органы мәртебесіне ие болады.
«Халық Кеңесіне заң шығару бастамасы құқығы берілуі тиіс. Бұл оның мәртебесін едәуір күшейтеді. Халық Кеңесінің жоғары органы жылына кемінде бір рет шақырылатын сессия болады. Оған Қазақстан халқы Ассамблеясының этносаралық және конфессияаралық келісім мәселелері жөніндегі негізгі функциялары беріледі. Жаңа орган ішкі саясатты жетілдіру жөніндегі ұсыныстар әзірлеумен, мемлекеттік идеологияға, Конституция мен еліміздің өзге де маңызды құжаттарына қатысты мәселелерді түсіндірумен айналысады», – деген еді бұған дейін Қасым-Жомарт Тоқаев.
Сондай-ақ елімізде вице-президент лауазымы енгізіледі. Конституцияға сәйкес, вице-президенттің кандидатурасын президент ұсынады, бірақ оны Құрылтайдың келісімімен ғана тағайындай алады.
Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының материалдарымен жұмыс істегенде тек 30% мәтінді ғана пайдалану, міндетті түрде көзге гиперсілтеме қою арқылы рұқсат етіледі. Толық материалды пайдалану үшін редакцияның рұқсатын алу қажет.
Kapital.kz-ті оқыңыз
