• Басты бет
• Мемлекет
• Әділет министрлігі: «Газпром» мен «Нафтогаз» ісі бойынша АХҚО сотының шешімі Қазақстанда орындалмайды

Әділет министрлігі: «Газпром» мен «Нафтогаз» ісі бойынша АХҚО сотының шешімі Қазақстанда орындалмайды

Ведомство басшысы арбитраж шешімін орындау тәртібі мен юрисдикция мәселесін түсіндірді

Швейцариядағы Халықаралық сауда палатасы жүйесіне кіретін арбитраж 2025 жылғы маусымда «Газпром» мен «Нафтогаз» арасындағы дауға қатысты шешім шығарған. Еліміздің әділет министрі Ерлан Сәрсембаев бұл іске қатысты бірқатар сұрақтарға жауап берді, деп хабарлайды Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығы.

– Ерлан Жақсылықұлы, мамыр айында АХҚО соты «Нафтогаздың» «Газпромға» қарсы ісі бойынша арбитраж шешімін тану туралы сот бұйрығын шығарды. Бұл жағдайға қалай баға бересіз?

– Ең алдымен, процессуалдық контексті түсіну маңызды. Сот бұйрығы біржақты тәртіпте — жауапкердің қатысуынсыз шығарылған. Бұл түпкілікті шешім емес, ол тек хабарламалық сипатқа ие және заңды күшіне енген жоқ. Заңнамаға сәйкес жауапкер 14 күн ішінде оны жою туралы өтініш бере алады, одан кейін іс екі тараптың қатысуымен толық қаралады. Сондықтан қазіргі кезеңде орындау туралы айту ерте.

– АХҚО сотының юрисдикциясы оның бұл шешімді Қазақстан аумағында орындауына қалай әсер етеді?

– Қазақстан Республикасы өзімен құқықтық байланысы жоқ шешімдерді орындау алаңы бола алмайды. Осыған байланысты аталған шешім Қазақстан аумағында орындалмайды.

Бұл іске АХҚО-мен байланысты негізгі юрисдикциялық элементтер жоқ: «Газпром» АХҚО қатысушысы емес, даулы мәміле АХҚО аумағында жасалмаған, тараптар дауды АХҚО сотына беру туралы келісім жасамаған. Сондай-ақ Конституциялық заң АХҚО сотының юрисдикциясын тек белгілі бір санаттағы және тараптардың келісімімен берілген даулармен шектейді.

– Қазақстанда шетелдік арбитраж шешімдерін орындау қалай жүзеге асырылады?

– Қазақстан 1958 жылғы Нью-Йорк конвенциясының қатысушысы ретінде шетелдік арбитраж шешімдерін ұлттық процессуалдық заңнамаға сәйкес орындайды.

Біздің жағдайда бұл Азаматтық процестік кодекске сәйкес жүзеге асады. Заңға сәйкес орындауға мәжбүрлеу туралы өтініш даудың қаралған жері бойынша, борышкердің орналасқан жері бойынша немесе оның мүлкі орналасқан аумақтағы сотқа беріледі. «Газпромның» орналасқан жері белгілі, бұл маңызды процессуалдық бағдар.

– «Газпром» ісінің АХҚО сотында қаралу себебі неде?

– Кез келген тұлға сотқа жүгінуге құқылы, бірақ бұл әрдайым соттың юрисдикциясы бар дегенді білдірмейді. Қазіргі уақытта АХҚО сотындағы іс аяқталған жоқ. Тараптардың уәждері тыңдалып, содан кейін түпкілікті шешім қабылданады.

Сонымен қатар, әділет министрлігі шетелдік арбитраж шешімдерін тану және орындау тәртібін жетілдіру бойынша заңнамаға өзгерістер әзірлеуде.

АХҚО туралы Конституциялық заң соттың юрисдикциясын тек орталыққа қатысты немесе тараптардың келісімімен берілген даулармен шектейді.

Айта кетейік, «Газпром» мен «Нафтогаз» арасындағы дау 2019 жылғы газ транзиті келісімшарттық міндеттемелеріне байланысты. 2025 жылы Швейцариядағы арбитраж шешім шығарған.

Бұған дейін Әділет вице-министрі Даниель Ваисов АХҚО соты дауды мәні бойынша қарастырмағанын, тек Швейцарияда шығарылған арбитраж шешімін тану мәселесін қарағанын айтқан болатын.

Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының материалдарымен жұмыс істегенде тек 30% мәтінді ғана пайдалану, міндетті түрде көзге гиперсілтеме қою арқылы рұқсат етіледі. Толық материалды пайдалану үшін редакцияның рұқсатын алу қажет.

Kapital.kz-ті оқыңыз