АХҚО арқылы инвестиция: қай қорды таңдау керек

Авторлар – KPMG Law Қазақстан сарапшылары: Сәтжан Мұқатаев – аға менеджер, Дана Үсенова – аға заңгер, Жанна Сүгірбекова – заңгер

Инвестициялық қорлар Қазақстанның қаржы нарығында барған сайын маңызды құралға айналып келеді. «Астана» халықаралық қаржы орталығының (АХҚО) аналитикалық есебіне сәйкес, Қазақстандағы реттелетін қорлардың саны 2020 жылмен салыстырғанда үш есеге өсіп, 2025 жылғы қаңтарда 175-ке жетті. Оның ішінде 101-і АХҚО юрисдикциясында тіркелген. 2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Қазақстандағы реттелетін қорлардың басқаруындағы активтердің жалпы көлемі 1,6 млрд долларды құрап, бұл елдің ЖІӨ-нің шамамен 0,5%-ына тең болды.

Өсімнің негізгі факторларының бірі – АХҚО юрисдикциясындағы реттеудің дамуы. АХҚО-ның Қаржылық қызметтерді реттеу комитеті (AFSA) инвестициялық қорларды құру, басқару және олардың жұмыс істеу тәртібін айқындайтын AIFC Collective Investment Scheme Rules («ережелер») құжатын бекітті.

Қор түрлерінің алуан түрлілігі АХҚО аумағында олардың санының артуының маңызды факторларының бірі болып табылады. Бұл жаһандық үрдістерге сәйкес келеді және нарықтың тартымдылығын арттырады.

Инвестор үшін не маңызды 

Инвестор үшін негізгі міндеттер – сапалы активтерге қол жеткізу, портфельді әртараптандыру, табыстылық, тәуекел және өтімділік арасындағы тепе-теңдікті сақтау, сондай-ақ инвестициялаудың оңтайлы реттеуші және құрылымдық моделін таңдау.

АХҚО реттеуі инвесторларға стратегияны, тәуекел деңгейін, қор құрылымын, активтерді іріктеу қағидаттарын, сондай-ақ тіркелу және листинг орнын таңдауға мүмкіндік беретін әртүрлі қор түрлерін ұсынады.

Қорларды орналастыру түрі бойынша

Қорларды бөлудің негізгі критерийі – орналастыру түрі. АХҚО заңнамасына сәйкес қорлар екіге бөлінеді:

• босатылған қорлар (Exempt Funds)

• босатылмаған қорлар (Non-Exempt Funds)

Босатылған қорлар кәсіби клиенттерге бағытталған және пай сатып алу үшін ең төменгі жарна 50 000 долларды құрайды. Ал босатылмаған қорлар инвесторлардың кеңірек тобына ұсынылуы мүмкін. Екі түрі де мамандандырылған қорлар санатына жатуы мүмкін.

Мамандандырылған қорлар

АХҚО ережелері мамандандырылған қорлардың кең ауқымын қарастырады. Инвестициялық функциясына қарай оларды бірнеше топқа бөлуге болады.

1. Инвестициялық стратегия бойынша қорлар

Өсу қорлары (жоғары тәуекелмен жоғары табыс әлеуеті)

• Тікелей инвестициялар қоры (Private Equity Fund) – негізінен жабық типтегі босатылған қор, листингке шықпаған бизнеске акциялар және капиталға қатысу арқылы инвестиция салады. Мұндай қор арқылы инвесторлар компанияларды басқаруға қатысу мүмкіндігіне ие болады.

• Венчурлік капитал қоры (Venture Capital Fund) – ерте даму кезеңіндегі компанияларға инвестиция салатын жабық босатылған қор. Жоғары өсім әлеуеті бар, бірақ тәуекелі де жоғары.

• Цифрлық активтер қоры (Digital Asset Fund) – лицензияланған алаңдарда айналымға жіберілген цифрлық активтерге инвестициялайды. Артықшылығы – тікелей сатып алумен салыстырғанда реттеушілік және салықтық тәуекелдердің төмендігі.

• Инвестициялық токендер қоры (Investment Token Fund) – токендендіру және смарт-келісімшарттар технологияларын қолданады, бұл шығындарды азайтып, ашықтықты арттырады.

Бұл қорлардың негізгі мақсаты — инвесторларға баламалы активтерге және инновациялық жобаларға қол жеткізу мүмкіндігін беру. Олар ұзақ мерзімді және жоғары тәуекелге дайын инвесторларға арналған.

Табыс қорлары (тұрақтылық және ақша ағыны)

• Жылжымайтын мүлік инвестициялық трасты (REIT) – активтердің кемінде 80%-ын табыс әкелетін жылжымайтын мүлікке салады және табыстың негізгі бөлігін инвесторларға бөледі.

• Несиелік қор (Credit Fund) – несиелік құралдарға инвестиция салып, пайыздық табыс әкеледі, бірақ қайтарым тәуекелі бар.

• Ақша нарығы қоры (Money Market Fund) – капиталды сақтауға және жоғары өтімділікке бағытталған.

Бұл қорлар тұрақты табыс пен төмен немесе орташа тәуекел деңгейін қамтамасыз етуге бағытталған.

Өтімділік және әртараптандыру қорлары

• Биржалық инвестициялық қор (Exchange Traded Fund ETF)) – биржада еркін саудаланатын ашық қор. Әртүрлі активтерге инвестициялау арқылы диверсификация береді.

• Қорлар қоры (Fund of Funds) – басқа қорларға инвестиция салып, күрделі стратегияларға қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Бұл қорлар жылдам диверсификация мен өтімділікке бағытталған.

2. Құрылымдық қорлар

   • Зонтикалық қор (Umbrella Fund) — бірнеше субқордан тұрады, бұл басқаруды жеңілдетеді және шығындарды азайтады.

   • Фидер-қор (Feeder Fund) – активтерін мастер-қорға бағыттайды.

   • Мастер-қор (Master Fund) – басқа қорлардың қаражатын біріктіріп, ірі инвестициялар жасауға мүмкіндік береді.

Бұл қорлар капиталды біріктіру және операциялық шығындарды оңтайландыру үшін қолданылады.

3. Активтерді іріктеу қағидаты бойынша

   • Исламдық инвестициялық қор – шариғат талаптарына сәйкес жұмыс істейді.

   • ESG-қор – экологиялық, әлеуметтік және корпоративтік басқару қағидаттарын ұстанатын компанияларға инвестиция салады.

Бұл қорлар қаржылық көрсеткіштермен қатар этикалық және әлеуметтік факторларды да ескереді.

Тіркелу және листинг бойынша қорлар

Қорлар сондай-ақ:

• АХҚО-да тіркелген ішкі қорлар

• шетелдік қорлар

• бөлшек инвесторларға арналған жария қорлар

• биржада листингке енгізілген қорлар болып бөлінеді

Мұндай кең классификация инвесторларға өз мақсаттарына сәйкес қор құрылымын икемді таңдауға мүмкіндік береді.

АХҚО-дағы реттеудің дамуы мен қор құрылымдарының әртүрлілігі инвестициялық қорлар санының әрі қарай өсуіне қолайлы жағдай жасайды. Бұл инвесторлар үшін стратегиялардың кең таңдауы, әртүрлі активтерге қол жеткізу және тәуекел деңгейіне сәйкес портфель қалыптастыру мүмкіндігін білдіреді. АХҚО қаржы инфрақұрылымы дамыған сайын, Қазақстандағы инвестициялық қорлар нарығы кеңейіп, жаңа мүмкіндіктер ұсына береді.