Қазақстан мен Қытай арасындағы тауар айналымы $34,1 млрд-қа жетті

Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығының (АҚҚ) талдау орталығы 2025 жылға арналған Қазақстан мен Қытай арасындағы тауар айналымына шолу ұсынды.

Негізгі үрдістер

2025 жылы Қазақстан мен Қытай арасындағы сауда-экономикалық байланыстар одан әрі нығая түсті. Бұл тауар айналымының өсуі және Қытайдың Қазақстанның сыртқы саудасындағы үлесінің артуымен расталады.

Жалпы тауар айналымы 34,1 млрд долларға жетіп, бір жылда 13,2%-ға артты. Қытайдың Қазақстанның сыртқы саудасындағы үлесі 23,7%-ға дейін өсіп, жалпы көлемнің төрттен біріне жуықтады (бір жыл бұрын – 21,2%).

Екіжақты сауданың өсімі негізінен импорт есебінен қамтамасыз етілді. Импорт көлемі 18,9 млрд долларға жетіп, 23,6%-ға артты және елге жеткізілетін барлық тауарлардың 29,2%-ын құрады (бұған дейін – 25,3%).

Импорт құрылымында дайын өнімдер мен өндірістік мақсаттағы тауарлардың үлесі артқан. Негізгі өсім көлік құралдары (+3,4 млрд доллар), металдар (+645 млн доллар) және химия өнімдері (+412 млн доллар) есебінен қалыптасты. Бұл елдегі инвестициялық белсенділіктің, инфрақұрылымдық жобалардың және тұтынушылық сұраныстың кеңейгенін көрсетеді.

Қытайға экспорт салыстырмалы түрде баяу өсіп, 2,1%-ға ғана ұлғайып, 15,2 млрд долларды құрады. Экспорт құрылымында өнеркәсіптік аралық тауарлар мен аграрлық өнімдердің үлесі артқан.

Атап айтқанда, жануар және өсімдік тектес өнімдер (+394 млн доллар) мен химия өнеркәсібі өнімдерінің (+345 млн доллар) үлесі өсті. Ал металдар (-605 млн доллар) мен минералдық өнімдердің (-112 млн доллар) үлесі қысқарды.

Бұл өзгерістер Қытайдағы өнеркәсіптік сұраныстың бәсеңдеуімен, шикізат бағасының төмендеуімен және ішкі өндірістің кеңеюімен байланысты болуы мүмкін.

Импорттың озық өсімі нәтижесінде Қазақстанның Қытаймен сауда балансы айтарлықтай нашарлады: тапшылық 10 есеге ұлғайып, 0,37 млн доллардан 3,7 млрд долларға дейін жетті.

Валюта құрылымы мен баға динамикасы

Есеп айырысулардың валюталық құрылымында да өзгерістер байқалады. Әсіресе импорт операцияларында қытай юанін пайдалану біртіндеп кеңейіп келеді. Бұл валюталық есеп айырысуларды әртараптандырумен, юань өтімділігінің артуымен (KASE-де CNY/KZT жұбы бойынша сауда көлемі 240%-ға өсті) және компаниялардың транзакциялық шығындарды азайтуға ұмтылуымен байланысты.

Салалық тұрғыда юань ең көп қолданылатын бағыттар – өңдеуші өнеркәсіп, тау-кен өндірісі және сауда саласы.

Сонымен қатар Қытайдан импортталатын тауарлардың бағасы негізінен төмендеу үрдісін көрсетті. Көптеген тауар позициялары бойынша құнның төмендеуі Қытайдағы инфляцияның әлсіздігін және сыртқы нарықтардағы бәсекенің күшеюін білдіреді.

Бұл өз кезегінде Қазақстандағы ішкі инфляцияға тежеуші әсер етіп, тарифтер, ішкі сұраныс және бюджет шығындары тарапынан болатын инфляциялық қысымды ішінара өтейді.

Осылайша, Қытай Қазақстан үшін тек ірі сауда серіктесі ғана емес, сонымен қатар ішкі сұранысқа, инвестициялық белсенділікке және баға қалыптасуына ықпал ететін маңызды сыртқы фактор болып отыр.

Алдағы кезеңде Қытайдан импорт екіжақты сауданың негізгі драйвері болып қала беруі мүмкін. Ал экспорт көлемі шикізат бағасы мен Қытайдағы өнеркәсіптік сұранысқа тәуелді болады.

Қорытынды

2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстан мен Қытай арасындағы тауар айналымы 34,1 млрд долларды құрап, елдің жалпы ішкі өнімінің шамамен 11,2%-ына тең болды. Бұл Қытайдың Қазақстанның сыртқы экономикалық қызметіндегі маңызды рөлін көрсетеді.

Сонымен қатар сауда құрылымы импортқа тәуелді бола түсуде: ішкі нарық дайын өнімдер мен жоғары өңделген тауарларға көбірек сүйенеді.

Қазақстан экспортының әлі де шикізатқа бағытталуы оны баға конъюнктурасына тәуелді етеді, ал импорт ішкі сұраныстың тұрақтылығына байланысты қалыптасады. Нәтижесінде саудада айқын теңгерімсіздік (шамамен -3,4 млрд доллар) байқалады.

Мұнай бағасының жоғары болуы (барреліне $100-ден жоғары) экспорттық кірістерді арттыруы мүмкін. Алайда бұл көбіне уақытша әсер беріп, сауда құрылымын түбегейлі өзгерте алмайды.

Жалпы алғанда, импорттың басымдығы сақталып отырған жағдайда, экономиканың ұзақ мерзімді бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін жоғары қосылған құны бар өнім экспортын дамыту қажеттігі айқын көрінеді.