«Елден миллиардтар шығарылып жатыр» — сарапшылар e‑commerce‑тегі «сұр схемалар» туралы

Қазақстанда кейбір маркетплейстер өз платформалары арқылы жалған (фиктивті) қызметтер ұсынады. Көбіне бұл туристік қызметтер болып келеді. Алаяқтар адамдарды алдап, жазылу негізінде шетелде тұрғын үйді брондау мүмкіндігін уәде етеді, бірақ өз міндеттемелерін орындамайды, деп атап өтті «Қаржылық мәдениет» қоғамдық қорының бас директоры Юрий Ли. Сарапшы осындай схемаларды жою қажет деп есептейді. Бұл туралы ол Алматыда Ranking.kz «e‑commerce Қазақстан үшін жаңа мұнай бола ма?» деген тақырыпта ұйымдастырған Open Talk сарапшылық дискуссиясында айтты, деп хабарлайды Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының тілшісі.

«Бізде туристік турларды көптеп сататын маркетплейстер бар. Оларды көпшілікке желілік маркетинг қағидаты бойынша құрылған шетелдік құпия туристік клубтар ұсынады. Олар еліміздің тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы заңнамасын сақтамай, адамдарды өздеріне тартады. Құжаттарда олардың соттық, арбитраждық шарттары бар, бірақ олар қазақстандық заңнама аясында емес, АҚШ немесе басқа елдердің заңнамасы бойынша жасалған. Негізінде олар адамдарды адастырып, жазылу арқылы шетелде тұрғын үйді брондауды ұсынады, бірақ міндеттерін орындамайды. Осындай схемалар бойынша төлемдерді криптовалюта, P2P‑аударымдар арқылы жасау ұсынылады. Осылайша елден миллиардтар тысқарыға шығып жатыр. Бұл мәселемен ешкім айналысып жатқан жоқ. Біз қаржы министрлігіне, прокуратураға хат жазудамыз, аталмыш мәселеге назар аударуға тырысып жатырмыз, бірақ әзірге нәтиже көріп отырған жоқпыз», — деп атап көрсетті Юрий Ли.

Ол мұндай әрекеттердің Қазақстанда іс жүзінде алаяқтық емес екенін айтты.

«Тіпті кейбір осындай жалған туристік клубтар Ресей Федерациясының Орталық банкі тізілімінде «қаржылық пирамида белгілері бар» ретінде тіркелген. Түркияда оларға мүлде тыйым салынған. Польшада осындай клубтың бірі үлкен қиындыққа тап болды, айыппұлдар салынды – қазір олар соттасып жатыр. Түркия билігі туристік қызмет тұтынушыларын да, заңнама аясында жұмыс істейтін ішкі бизнесті де осылай қорғайды… Сәйкесінше, сыртқы ойыншылар үшін Қазақстанға кіру, жұмыс істеу және тұтынушылардан ақша «жасау» әлдеқайда оңай. Мұндай проблеманы қолға алып, қылмыстық істер қозғау қажет», — деді сарапшы.

«Қаржылық мәдениет» қоры сондай‑ақ онлайн алаңдар арқылы «сұр» гаджеттердің сатылуына да назар аударды.

«Маркетплейстерде жалған өнімді сату туралы жарнама үнемі жүреді. Сіз іздеу жүйесіне Rolex сағаттары немесе Louis Vuitton аксессуарларын терсеңіз болады… Осы тауарлардың барлығы Қазақстанға заңсыз жолмен төмен бағамен әкелініп, сатылауда. Нәтижесінде (алаяқтар – Ред.) олардың сатылымынан түскен қолма‑қол ақшаны қалталарына салады. Бұл жерде маркетплейстердің аталған мәселеге назар аударғанын қалар едім, оны шешу қажет. Өйткені біз «көрінбейтін нарықтың» табыс тауып отырғанын байқаймыз. Тауар таңбаларының иелерінің құқықтары бұзылуда – бұл өте ауыр құқық бұзушылық», — деді Юрий Ли.

«Цифрлық Қазақстан» қауымдастығы кеңесінің төрағасы Денис Степанцев спикермен келіседі.

«Юрий көтерген мәселелер шынымен бар… Сондықтан біз маркетплейстермен бірге антифрод жүйелерін дұрыс баптау үшін жұмыс істейміз. Өйткені бұл ең алдымен олардың беделі… Біздің қауымдастықта 20‑дан астам компания бар, олар осы бағытқа инвестиция салуға дайын», — деді сарапшы.

Ал еліміздің сауда және интеграция министрлігі бұл мәселелерді шешу үшін не істеп жатыр?

«Алаяқтықпен күресу – мемлекеттік органдардың міндеті, және біз бұл бағытта жұмыс істеп жатырмыз. Мысалы, сауда министрлігі тарапынан біз қазір ішкі сауда ережелерімізге бір қатар өзгерістер әзірлеудеміз. Электрондық алаңдардың инфрақұрылымын енгізу, жарнама, агенттер бойынша, ең алдымен тіркеу, скоринг бойынша нақты тармақтар бар. Біртіндеп осы немесе басқа мәселелерді нормативтік тұрғыда реттейміз деп ойлаймын», — деп қорытындылады сауда және интеграция министрлігінің Ішкі сауданы дамыту департаментінің директоры Аңсар Оразалиев.