• Басты бет
• Технологиялар
• Жасанды интеллект шекарадан қоймаға дейінгі логистиканы қалай жеделдетіп жатыр

Жасанды интеллект шекарадан қоймаға дейінгі логистиканы қалай жеделдетіп жатыр

Жүк тасымалы нарығының қатысушылары қазірдің өзінде қолжетімді құралдарды пайдаланып, цифрлық жетілу деңгейін біртіндеп арттыра алады

Автор: халықаралық «ATI.SU логистикалық платформасының» Қазақстандағы өкілдігінің директоры Рената Зобова

Қазақстанда өмір сапасын жақсарту және бизнес-процестерді оңтайландыру үшін 50-ден астам жасанды интеллект агенті әзірленіп жатыр. Бұл туралы жуырда вице-премьер әрі жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиев мәлімдеді. Логистика саласында бірнеше маңызды жоба іске асырылуда. Мәселен, Smart Cargo цифрлық платформасы құжаттарды тексеруді автоматтандыру және маршруттарды оңтайландыру арқылы шекарадан өту уақытын 4 сағаттан 30 минутқа дейін қысқартпақ. Теміржол саласында KinetiX диагностикалық жүйесі қолмен тексеруді алмастырып, тексеру уақыты 2 сағаттан 8 минутқа дейін қысқарып отыр. Сонымен қатар e-Kolik бірыңғай интеллектуалды көлік жүйесі әзірленіп жатыр. Ол трафикті болжау мен шешім қабылдауды автоматтандыру үшін көліктің барлық түрін біріктіруі тиіс.

Жасанды интеллект жүк тасымалын қоса алғанда, көптеген саланың технологиялық негізіне айналып келеді. 2025 жылы логистика мен жеткізу тізбектерін басқарудағы жаһандық AI нарығы 34 млрд долларға бағаланса, 2030 жылға қарай жыл сайын шамамен 41% өсіммен 189 млрд долларға жетеді деп күтілуде. Көлік пен логистикаға арналған «ақылды» шешімдер нарығы Қазақстанда да осындай қарқынмен өседі. Қазірдің өзінде елде жүк тасымалын ұйымдастыруда AI қолданудың мысалдары бар жүргізушісіз көліктен бастап цифрлық платформалардағы ақылды көмекшілерге дейін. Осы бағыттағы негізгі сценарийлер мен олардың даму перспективаларын қарастырайық.

Жүргізушісіз көлік

Карьерлер мен жабық алаңдарда автономды техниканы енгізудің алғашқы өндірістік жобалары 2020 жылдардың басында пайда болды. Ал 2024–2025 жылдары пилоттық енгізулер коммерциялық пайдалану мен ауқымды тестілеу кезеңіне өтті. Мысалы, 2025 жылы ERG еуразиялық тобы Қазақстандағы «Восточный» көмір разрезінде автономды самосвалдарды енгізді. Бір жыл ішінде жүргізушісіз жүк көліктері 2 млн тоннадан астам тау жынысын тасымалдап, 17 мыңнан астам автономды рейс жасап, 68 мың шақырым жол жүріп өтті.

Әзірге жалпы пайдаланымдағы жолдарда жүргізушісіз жүк көліктері жоқ алғашқы маршруттарды 2027 жылға қарай іске қосу жоспарланып отыр. Өткізу бекеттерінде тестілеу нұсқалары қарастырылуда: жүргізушісіз көлік паспорттық бақылауға байланысты туындайтын кезектерді азайтып, процесті жеделдете алар еді. Мұндай тасымал түрі жекелеген кәсіпорындар деңгейінде де, жалпы экономика үшін де айтарлықтай экономикалық тиімділік беруі мүмкін. Бірақ алдымен инфрақұрылым мен технологияға елеулі инвестиция және автономды көлік саласын реттеу қажет.

Маршруттарды оңтайландыру

Алгоритмдер нақты уақыттағы трафик, ауа райы, жолдардың жабылуы, маусымдық факторлар мен тарихи деректерді талдайды. Осы мәліметтер негізінде салмақ, габарит және шекаралық өткелдердің өткізу қабілеті ескерілген ең қысқа әрі сенімді маршрут қалыптастырылады. Бұл жүріс қашықтығын азайтып, жанармайды үнемдеуге және жолдағы уақытты қысқартуға мүмкіндік береді. Нәтижесінде рейстердің рентабельділігі артып, көлік құралдарының тозуы азаяды.

Мұндай шешімдерді қазірдің өзінде жүк тасымалдаушылар мен экспедиторлар, курьерлік қызметтер, сондай-ақ жеке автопаркі бар өндірушілер мен дистрибьюторлар пайдаланып келеді.

Цифрлық платформадағы AI-ассистент

Цифрлық логистикалық платформалар AI технологияларын белсенді енгізуде. Мысалы, «ақылды» ассистент логистикалық платформаның жаңа пайдаланушысын алғашқы қадамнан бастап сүйемелдейді. Құжаттаманы зерттеп немесе оқыту видеоларын көрудің орнына, пайдаланушы диалог режимінде кеңес алады. Тіркелгеннен кейін ассистент профильді толтыруды, байланыс деректерін растауды ұсынып, негізгі әрекеттерді түсіндіреді.

AI-ассистент кейін де платформа интерфейсімен жұмысты жеңілдетеді. Табиғи тілдегі диалог режимінде модель маманның нақты не істегісі келетінін – жүк табу, контрагентті тексеру, шот жазу сияқты әрекеттерді түсініп, қай бөлімге өту, қандай құралды ашу және қандай мәлімет енгізу қажет екенін көрсетеді.

Дауыстық AI-ассистенттер жүк таңдау мен көлік іздеуді жеңілдетеді. Мысалы, параметрлерді қолмен енгізудің орнына: «Астанадан Шымкентке арғы күні тенттелген жүк тап» деп айтуға болады. Жасанды интеллект табиғи сөйлеуді танып, негізгі параметрлерді бөліп алып, іздеу формасын автоматты түрде толтырады.

Жасанды интеллект тасымалды бақылауды да өз мойнына ала алады: орналасқан жерді тұрақты нақтылап, рейс мәртебесін тіркеп, жүктің жағдайы мен көліктің техникалық параметрлерін қадағалайды. Бұл ақпараттың барлығы нақты уақыт режимінде көлікті басқару жүйесіне (TMS) интеграцияланып, процестің ашықтығын қамтамасыз етеді және аналитикалық база қалыптастырады.

Қолдаудың алғашқы желісі

Интеллектуалды чат-боттар компанияның ішкі білім базасына қол жеткізу арқылы диалог жүргізе алады. Мысалы, AI-ассистент тарифтер, тасымал мәртебесі, құжаттар және жиі қойылатын сұрақтар базасына қосылуы мүмкін. Егер сұраныс тым күрделі немесе ерекше болса, ол барлық қажетті бастапқы ақпаратты алдын ала жинап, клиентті кідіріссіз маманға бағыттайды. Статистика бойынша, техникалық қолдау қызметіне түсетін өтініштердің шамамен 70%-ы типтік сипатта болады. Сондықтан AI оларды тәулік бойы жедел шеше алады.

Мұндай шешімдерді логистикалық платформалармен қатар маркетплейстер мен ірі кәсіпорындар да жеткізушілер және сатып алушылармен өзара әрекеттесу үшін қолданады.

Қойма логистикасын автоматтандыру

2026 жылы елде жүздеген мың шаршы метр жаңа қойма алаңдарын пайдалануға беру жоспарланып отыр. Жобалардың бір бөлігі бірден роботтандырудың жоғары деңгейін және AI-шешімдерді енгізуді қарастырады. Мысалы, Алматыда SPARK RCT роботтандырылған қоймасын іске қосу жоспарланған. Мұнда сақтау және жүк жылжыту операцияларын WMS жүйесі мен роботтар арасындағы міндеттерді бөліп, паллеттерді сөрелерге тиімді орналастыратын алгоритмдер басқаратын автономды 3D шаттлдар орындайды.

Мұндай шешімдер сақтау тығыздығын арттыруға, RFID белгілері мен цифрлық есепке алу арқылы орналастыру дәлдігін қамтамасыз етуге, сондай-ақ адами фактордың қателік пен тоқтап қалуға әсерін азайтуға мүмкіндік береді.

Осылайша AI негізіндегі цифрландыруды мемлекет те (e-Kolik, Smart Cargo), жекелеген компаниялар да логистикалық платформалар, маркетплейстер және тау-кен алыптарынан бастап 3PL-операторларға дейінгі ірі бизнес өкілдері де белсенді түрде ілгерілетіп отыр. Жүк тасымалы нарығының қатысушылары қазірдің өзінде қолжетімді құралдарды пайдаланып, цифрлық жетілу деңгейін біртіндеп арттыра алады. Яғни бәрін нөлден бастап ойлап табудың қажеті жоқ.

Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының материалдарымен жұмыс істегенде тек 30% мәтінді ғана пайдалану, міндетті түрде көзге гиперсілтеме қою арқылы рұқсат етіледі. Толық материалды пайдалану үшін редакцияның рұқсатын алу қажет.

Kapital.kz-ті оқыңыз