Криптонарық геосаяси соққыны қалай еңсерді?

Өтіп бара жатқан аптада криптонарық Таяу Шығыстағы жағдайдың шиеленісуіне байланысты соңғы екі жылдағы ең өткір секірістердің бірін бастан кешірді. Цифрлық активтердің жиынтық капитализациясы $2258 млрд-тан $2321 млрд-қа дейін өсіп, жеті күн ішінде 2,77%-ға артты. Алайда бұл қорытынды өсімнің артында өте жоғары құбылмалылық жасырылған: биткоин апта ішінде $63216–$69861 аралығында саудаланды, ал тәуліктік қозғалыстар бірнеше рет 5%-дан асты, деп хабарлайды Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының тілшісі.

Ең ірі бес криптовалютаның төртеуі кезеңді өсіммен аяқтады: ең үлкен өсімді BNB көрсетті — 4,93%, одан кейін Bitcoin 3,68% өсіммен және Solana 4,14% өсіммен орналасты. Теріс көрсеткішпен жабылған жалғыз актив XRP болды — ол 1,45% жоғалтты. Айта кетерлігі, BNB бірнеше аптадан кейін алғаш рет нарықтағы үлесі бойынша XRP-ті басып озып, капитализация рейтингісінде үшінші орынға шықты. Апта бірқатар төмендеулерден кейінгі алғашқы рет оң нәтижемен аяқталды. Дегенмен өсімнің сипаты іргелі факторлардан емес, геосаяси соққылар мен кейінгі серпілістерден туындағандықтан, қалпына келудің тұрақтылығы туралы сұрақ ашық күйінде қалып отыр.

Ликвидациялар толқыны

Аптаның басты күйзелісі 28 ақпан кешінде басталған АҚШ пен Израильдің Иранға қарсы әскери операциясы болды. Соққылар ядролық нысандарға, зымыран алаңдарына және Тегерандағы Пастер ауданында орналасқан ғимараттарға бағытталды, дәл осы жерде жоғарғы көшбасшының резиденциясы орналасқан. Президент Дональд Трамп «ірі әскери әрекеттердің» басталғанын жариялап, операцияның мақсаты Тегеранның ядролық қаруға ие болуына жол бермеу екенін мәлімдеді. Биткоин бірден жауап берді: бірнеше сағат ішінде баға $68000-нан $63000-ға дейін құлдырады, ал криптовалюталардың жалпы капитализациясы шамамен $128 млрд жоғалтты. Бір тәуліктегі ликвидациялар көлемі $515 млн-ды құрады, оның басым бөлігі ұзын позициялар есебінен болды. Binance, Bybit, Bitfinex, Kraken және Coinbase сияқты ірі биржалар операция расталғаннан кейінгі 30 минут ішінде шамамен $5 млрд көлемінде биткоиннің кетуін тіркеді. Макроэкономикалық жағдай да қысымды күшейтті: соққылардан бір апта бұрын Дональд Трамп Жоғарғы сот шешімінен кейін балама құқықтық негіздерді пайдаланып, жаһандық сауда бажын 15%-ға дейін көтерген болатын, бұл тәуекелді активтерден капиталдың кетуіне әкелді.

1 наурызда жағдай күрт өзгерді. Иранның мемлекеттік бұқаралық ақпарат құралдары соққылар салдарынан жоғарғы көшбасшы аятолла Әли Хаменейдің қаза тапқанын растады. Нарықтар пайда болған билік вакуумын одан әрі эскалацияның белгісі емес, керісінше бітімге келу ықтималдығының артуы ретінде қабылдады. Бұл жексенбілік төмен өтімділік жағдайында нарықтың күрт бұрылуына әкелді. Биткоин шамамен 5%-ға өсіп, бірнеше сағат ішінде $68000-нан жоғары деңгейге қайта оралды, ал нарық капитализациясы бір сауда күнінде шамамен $80 млрд-қа артты. $64000-нан $68000-ға дейінгі қозғалыс жексенбілік сауда көлемі жағдайында бір ғана жаңалықтың шамамен $80 млрд нарықтық құнның ауысуына әсер еткенін көрсетті. Альткоиндер арасында қалпына келуді Solana бастап, бағасы 10,8%-ға өсіп $86,42-ге жетті. XRP 5,6%-ға қымбаттады, ал BNB 4,8%-ға өсті. Elliptic блокчейн-талдау компаниясы хабарлағандай, Ирандағы Nobitex биржасынан шығатын транзакциялар алғашқы соққылардан кейін бірнеше минут ішінде 700%-ға артқан: риалдың күрт құнсыздануы аясында миллиондаған ирандық өз жинақтарын криптовалютаға айырбастауға ұмтылған. Elliptic бағалауынша, 2025 жылы Солтүстік Кореяға байланысты криптоқылмыс көлемі азаймаған: режим цифрлық активтер түрінде рекордтық $2 млрд ұрлаған, ал Солтүстік Кореямен байланысты кибершабуылдардың жиынтық көлемі $6 млрд-тан асып кеткен. Сарапшылар криптоиндустриядағы хакерлік шабуылдардың негізгі әдісі әлі де әлеуметтік инженерия болып қала беретінін атап өтті.

Алайда қалпына келу ұзаққа созылған жоқ. 3 наурызда Иран әлемдік мұнай жеткізілімінің шамамен 20%-ы өтетін Ормуз бұғазының жабылатынын жариялап, фарватер арқылы өтетін кез келген кемені жоятынын мәлімдеді. Мұнай фьючерстері 6%-ға өсті, ал биткоин 3,2%-ға төмендеп $66000 деңгейіне түсті. Деривативтік платформалар нарық сауда сессиясының соңына қарай тұрақтанғанға дейін бір сағат ішінде $1,8 млрд көлемінде сату операцияларын тіркеді. Polymarket деректеріне сәйкес, 4 наурыздағы жағдай бойынша бұғаздың толық жабылу ықтималдығы 66% деп бағаланған. Сонымен қатар болжам нарықтарының өзіне қатысты жанжал да туындады: Иранды бомбалау туралы келісімшарттар бойынша $529 млн-нан астам мәміле жасалған. Демократ-сенаторлардың алтауы, оның ішінде Адам Шифф, CFTC төрағасы Майкл Селигке хат жолдап, «нақты адамның өліміне әкелетін немесе соған байланысты» келісімшарттарды тыйым салуды талап етті және жауап берудің соңғы мерзімін 9 наурыз деп белгіледі. Кем дегенде алты жаңадан құрылған аккаунт соққыларды дәл болжау арқылы жалпы $1 млн табыс тапқан, бұл инсайдерлік сауда туралы айыптауларға себеп болды.

Crypto Fear & Greed Index көңіл күй индексі апта бойы шектен тыс қорқыныш аймағында қалды. 1 наурызда индикатор 100 балдың 10-ына дейін төмендеді, ал 3 наурызға қарай тек 14-ке дейін ғана аздап қалпына келді. 10 көрсеткіші 2018 жылдан бергі индекс тарихындағы ең төмен үш мәннің бірі болып саналады: бұдан төмен көрсеткіштер тек 2020 жылғы наурыздағы пандемия кезіндегі құлдырау мен 2022 жылғы маусымдағы Terra экожүйесінің күйреуі кезінде тіркелген, сол кезде индекс 8-ге дейін түскен. Polymarket платформасында пайдаланушылардың 62%-ы биыл биткоин $50000-нан төмен түседі деп бәс тіккен. Сонымен қатар құрылымдық деректер сатушылар қысымының әлсірегенін көрсетті: сарапшылардың есептеуінше, ұзақ мерзімді ұстаушылардың таза сатылымы 1 наурызға қарай 87%-ға қысқарып, 30 күндік көрсеткіш бойынша 243737 BTC-ден 31967 BTC-ге дейін төмендеген.

Споттық биткоин-ETF-терге ақша ағындары кері бағытқа кетті

Биржалық қорлардың динамикасы аптаның негізгі оң белгілердің бірі болды. Ақпан айының соңында споттық биткоин-ETF-терге ақша ағыны қайтадан өсе бастады: үш сауда күні ішінде АҚШ-тағы 12 қор $1,1 млрд таза инвестиция тартты. Оның ішінде BlackRock компаниясының IBIT қоры шамамен $652 млн жинады. Наурыз айында оң динамика сақталды: 3 наурызда ETF бір күн ішінде $458 млн инвестиция тартты, оның ішінде IBIT $263,2 млн алды, Fidelity компаниясының FBTC қоры $94,8 млн тартты, ал Bitwise компаниясының BITB қоры $36,4 млн қосты. Жалпы алғанда ақпан айы $206 млн таза кетумен аяқталды, бірақ бұл алдыңғы айлардағы миллиардтаған долларлық кетулермен салыстырғанда айтарлықтай жақсарған көрсеткіш болды. Альткоин өнімдерінің ішінде Solana ETF тұрақты инвестиция ағындарын көрсетіп, қатарынан 12 күн бойы оң нәтижемен аяқталды, ең жоғары тәуліктік ағын $30,86 млн болды. Сарапшылар бұл өзгерісті хедж-қорлардың $65000-нан төмен деңгейлерде тиімді кіру нүктелерін пайдаланып, биткоин фьючерстерінде таза ұзын позицияларға көшуімен байланыстырады. Бір қызығы, биткоин қатарынан алтыншы «қызыл» айға кірді: 2025 жылғы қазаннан бастап медиандық айлық табыстылық теріс болып қалды, ал тарихи деректер бойынша наурыз айының медиандық нәтижесі −1,31% болған. Соған қарамастан көптеген сарапшылар қазіргі деңгейлерді ұзақ мерзімді инвестиция үшін тартымды деп санайды. Макроэкономист Хенрик Зеберг тарихи қалпына келу үлгілеріне және ETF-ке тұрақты ақша ағынына сүйене отырып, биткоин наурыз айының өзінде $110000-$120000 аралығына жетуі мүмкін екенін болжады.

101-ші сауда

Корпоративтік сектор да бұл турбуленттіліктен тыс қалған жоқ. Strategy компаниясы (бұрынғы MicroStrategy) 2 наурызда орташа бағасы шамамен $67700 болатын 3015 BTC сатып алғанын жариялады, мәміле құны $204,1 млн болды. Бұл компанияның 101-ші жария сатып алуы және қатарынан оныншы апталық сатып алуы болды. Strategy портфелі 720737 BTC-ге жетіп, шамамен $54,77 млрд-ты құрады, ал орташа сатып алу бағасы $75985 болды. Бұл биткоиннің 21 млн монеталық шекті эмиссиясының 3,4%-дан астамына тең. Қаржыландыру 1730563 жай акцияны орналастыру және артықшылықты акцияларды сату арқылы жүзеге асырылып, шамамен $237 млн таза табыс әкелді. Қазіргі бағалар сатып алу құнынан айтарлықтай төмен болғандықтан компанияда іске асырылмаған шығын бар, алайда қарыз құрылымы осы деңгейлерде мәжбүрлі өтеуді қарастырмайды. MSTR акциялары бұл хабарламадан кейін 7%-ға өсті, бұл инвесторлардың Майкл Сейлордың ұзақ мерзімді стратегиясына деген сенімінің сақталғанын көрсетеді. Биткоин сыншысы Питер Шифф егер баға әрі қарай төмендесе, іске асырылмаған шығындар компания балансына қауіп төндіруі мүмкін екенін ескертті, алайда MSTR нарықтық бағасы әлі де биткоин активтерінің құнынан жоғары премияны қамтиды.

CLARITY Act және Project Crypto

Реттеу саласында апта маңызды, бірақ күтілген жаңалық әкелді: CLARITY Act заң жобасының соңғы мәтінін келісу үшін Ақ үй белгілеген 1 наурыз мерзімі өтіп кетті. Негізгі дау стейблкоиндер бойынша кірістілік мәселесіне қатысты болды. Банктік қауымдастықтар пайыз төлеуге толық тыйым салуды талап етсе, криптокомпаниялар, әсіресе Coinbase, шамамен 3,5% кірістілік беретін USDC банктік депозит болып саналмайтынын мәлімдеді. Мерзімнің өтіп кеткеніне қарамастан келіссөздер жалғасуда: дереккөздердің айтуынша, сенаттың банк комитеті заң жобасын наурыздың ортасында немесе соңында дауысқа шығаруды жоспарлап отыр. Құжаттың соңғы нұсқасы «аяқталуға өте жақын» деп сипатталған. Сарапшылар CLARITY Act жазға дейін қабылдану ықтималдығын 90% деп бағалайды.

Сонымен қатар SEC пен CFTC 29 қаңтарда іске қосылған цифрлық активтерді реттеуді үйлестіруге арналған Project Crypto бастамасын жалғастырды. CFTC төрағасы Майкл Селиг ведомство жеке бағдарлама жүргізудің орнына SEC-пен бірге бірыңғай жобаға бірігетінін растады. Бұл екі реттеуші арасындағы көпжылдық юрисдикциялық бәсекелестіктің аяқталғанын білдіреді. Project Crypto-ның негізгі бағыттары – токендер таксономиясын жасау, автоматтандырылған маркет-мейкерлер үшін «инновациялық босату» механизмін енгізу және блокчейнмен жұмыс істеуге арналған трансфер-агенттік жүйелерді жаңарту.

Инфрақұрылымдық өзгерістер де нарық назарын аударды. CME Group криптовалюталық фьючерстер мен опциондар бойынша тәулік бойы сауда режимі, егер реттеушілер мақұлдаса, 29 мамырда іске қосылатынын растады. Жаңа режим дүйсенбі күнгі сауда ашылғандағы көпжылдық құбылмалылық көзі болып келген «CME гэпін» жояды. 2025 жылы CME криптодеривативтері бойынша шартты сауда көлемі $3 трлн-нан асты, ал 2026 жылы орташа тәуліктік көлем 46%-ға өсіп, 407200 келісімшартқа жетті. Бұл жаңалық осы аптадағы жағдай аясында ерекше өзекті болды: Иран төңірегіндегі әскери дағдарыс демалыс күндері басталып, реттелетін алаңдар жұмыс істемеген кезде бағаның күрт қозғалысын туғызды, сондықтан нарық қатысушылары тәуекелдерді тек спот криптобиржаларында басқаруға мәжбүр болды. CME басшылығы клиенттердің тәулік бойы криптосаудаға деген сұранысы артқанын атап өтті, өйткені нарық қатысушылары тәуекелдерді аптаның әр күні басқаруы қажет.

Өткен жеті күндік есептік кезеңнің қорытындысы бойынша криптовалюта нарығының жалпы капитализациясы $2258 млрд-тан $2321 млрд-қа дейін өсіп, $63 млрд немесе 2,77% қосты. Оң нәтижеге қарамастан, апта соңғы екі жылдағы ең құбылмалы кезеңдердің бірі болды: Иранға қарсы әскери операция, Әли Хаменейдің қаза болуы және Ормуз бұғазының жабылуы биткоин бағасының тәуліктік 5%-дан асатын ауытқуларын туғызды. ETF-ке ақша ағындарының күшеюі, ұзақ мерзімді ұстаушылардың сатылымының 87%-ға қысқаруы және Strategy компаниясының сатып алуларын жалғастыруы институционалдық сұраныстың қалыптасып жатқанын көрсетеді. Бұл сұраныс тіпті экстремалды геосаяси күйзеліс жағдайында да нарықты қолдай алуы мүмкін.

1. Bitcoin (BTC). 4 наурыз, сәрсенбі кешіндегі жағдай бойынша Bitcoin бағасы $67808 болды, жеті күнде 3,68%-ға өсті. Нарықтық капитализациясы $1307,70 млрд-тан $1356,00 млрд-қа дейін өсіп, шамамен $48,3 млрд қосты. Нарықтағы үлесі 57,90%-дан 58,42%-ға дейін артты. Биткоин есептік кезеңде $63216 мен $69861 аралығындағы өте кең диапазонда саудаланды, бұл Иранға қарсы әскери операциямен байланысты болды. ETF-ке ақша ағынының күшеюі және ұзақ мерзімді ұстаушылар сатылымының 87%-ға қысқаруы институционалдық түбінің қалыптасуын білдіреді.

2. Ethereum (ETH). 4 наурыз кешіндегі жағдай бойынша Ethereum бағасы $1958 болды, жеті күнде 2,35%-ға өсті. Нарықтағы үлесі 10,22%-дан 10,18%-ға дейін аздап төмендеп, 0,04 пайыздық тармақ жоғалтты. Капитализация бойынша екінші криптовалюта биткоинге қарағанда баяу қалпына келді, бірақ токенизацияланған бағалы қағаздарды реттеуді үйлестіруге бағытталған Project Crypto бастамасы Ethereum инфрақұрылымының институционалдық сегменттегі позициясын нығайтуды жалғастыруда.

3. Binance Coin (BNB). 4 наурыз кешінде Binance Coin бағасы $631 болды, жеті күнде 4,93%-ға өсті. Нарықтағы үлесі 3,63%-дан 3,71%-ға дейін өсіп, 0,08 пайыздық тармақ қосты. Бұл бірнеше аптадан кейін алғаш рет BNB-ге капитализация рейтингісінде үшінші орынға шығып, XRP-ті басып озуға мүмкіндік берді. BNB топ-5 монеталар арасында ең жоғары өсімді көрсетті, бұл Binance экожүйесінің тұрақтылығымен түсіндіріледі: BNB Chain желісі стейблкоин транзакцияларының шамамен 40%-ын өңдейді және тәуліктік комиссиялар көлемі бойынша көшбасшылардың бірі болып саналады.

4. Ripple (XRP). 4 наурыз кешінде XRP бағасы $1,36 болды, жеті күнде 1,45%-ға төмендеді. Нарықтағы үлесі 3,72%-дан 3,57%-ға дейін қысқарып, 0,15 пайыздық тармақ жоғалтты. Нәтижесінде токен үшінші орынды BNB-ге берді. XRP топ-5 криптовалюталардың ішінде аптаны минуспен аяқтаған жалғыз актив болды, дегенмен 2 наурызда желідегі транзакциялар саны 200000-ға жетіп, белсенділік айтарлықтай артқан.

5. Solana (SOL). 4 наурыз кешінде Solana бағасы $86 болды, жеті күнде 4,14%-ға өсті. Нарықтағы үлесі 2,08%-дан 2,11%-ға дейін аздап артты. 1 наурызда Solana тәулігіне 10,8%-ға өсіп, қалпына келудің көшбасшысы болды. Solana ETF қатарынан 12 күн бойы оң ақша ағынын көрсетіп, бір күндегі ең жоғары инвестиция көлемі $30,86 млн болды, бұл институционалдық инвесторлардың активке тұрақты қызығушылығын тағы да растады.