Ülker тарихы: шағын наубайханадан әлемдік тәттілер империясына дейін

1944 жылы Стамбұлдың Эминёню ауданында Қырымнан қоныс аударған екі ағайынды шағын наубайхана ашады. Олар қарапайым petit beurre печеньесін пісіріп, сата бастайды. Сол кезде олардың шағын кәсіптері бірнеше онжылдықтан кейін әлемдегі ең ірі кондитерлік компаниялардың біріне айналатынын ешкім болжай алмады.

Бүгінде Ülker өнімдері әлемнің 100‑ден астам елінде сатылады. Компания печенье, шоколад және торт өнімдерінің кең ассортиментін ұсынады. Өндіріс Түркия, Сауд Арабиясы, Қазақстан (Hamle зауыты) және Мысырда орналасқан 13 кәсіпорында жүзеге асырылады.

Қазақстандықтар Ülker атауын естігенде ең алдымен Albeni шоколад батончиктерін еске алады. Оның атауы түрік тілінен аударғанда «Ал мені» деген мағынаны білдіреді. 2025 жылдың қарашасында Ülker Central Asia компаниясының Instagram парақшасында: «30 жыл бойы Albeni уақыт сынынан өткен дәм мен қуаныш сыйлап келеді», – деп жазылған болатын.

Алайда брендтің тарихы шоколадтан емес, печеньеден басталған.

Қырымнан Стамбұлға дейінгі жол

Компанияның негізін қалаушы Сабри Үлкер 1920 жылы Қырымдағы Алушта маңындағы Корбек ауылында қырымтатар отбасында дүниеге келген. Оның әкесі жергілікті мешітте имам болған.

Компанияның ресми сайтында айтылғандай, кеңес төңкерісі Сабри Үлкердің Қырымдағы балалық шағын қиын кезеңге айналдырды. Кейін ол Ülker компаниясын құруға түрткі болған негізгі сенімін былай түсіндірген:

«Біз әр бала қай елде өмір сүрсе де, бақытты балалық шаққа лайық деп сенеміз».

1929 жылы отбасы Қырымдағы жағдайдың ушығуына байланысты Стамбұлға қоныс аударды. Ол кезде Сабри Үлкер небәрі тоғыз жаста еді.

Стамбұлда ол Қадырғы бастауыш мектебінде (Фатих ауданы) білім алды. Оның өмірі біршама жақсарғанымен, Қырымда бастан кешкен қиындықтарды ешқашан ұмыта алмады.

Сабри Үлкер кейінірек сол кезеңді былай еске алған:

«Біз бірнеше күн емес, бірнеше айға созылған өте ауыр кезеңдерді бастан өткердік. Мұны қалай ұмытуға болады? Біздің бақтарымыз, егістіктеріміз түгел тәркіленді. Жеріміз енді мемлекетке тиесілі деп жарияланды. Білімді, еңбекқор адамдарды, сондай-ақ билікке қарсы шыққандарды Сібірге немесе Оралға жер аударып жатты. Адамдарды қатарға тұрғызып, көз алдында атып тастаған жағдайлар да болды. «Доктор Живаго» фильміндегі көріністер сол кезде біздің өңірде жүздеген рет қайталанғандай еді. Олар менің әкемді де, бізді де жер аударылғандар тобына қосуға тырысты».

Бастауыш мектепті аяқтағаннан кейін Сабри Үлкер Стамбұл ер балалар лицейіне оқуға түсті. Орта мектептің екінші жылында ол Биледжик қаласындағы мектеп‑интернатта оқу үшін толық стипендия алады. Кейін ол Кютахья қаласындағы мектепте білімін жалғастырады. Дәл сол кезде, ол Сұлтанахмет экономика және бизнес жоғары мектебіне қабылданған шақта, Екінші дүниежүзілік соғыс басталады.

Ülker компаниясының құрылуы

Сабри Үлкер оқуын аяқтаған кезде Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталған еді. Ол ағасы Асим Үлкер екеуі соғыс жылдары тәтті дәмді ұмыта бастаған балаларға печенье өндіруді қолға алуды армандады. Жас кезінде ағайынды Үлкерлер Besler бисквит фабрикасында жұмыс істеген. Сонымен қатар олардың отбасы біраз уақыт кондитерлік дүкен иесі болған. Осы тәжірибеге сүйене отырып, олар Стамбұлдың Эминёню ауданындағы Нохутчу хан ғимаратында өздерінің печенье өндірісін ашуға шешім қабылдайды.

Кейін Сабри Үлкер сол кезеңді былай еске алған:

«Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде біздің жас республикада өндірістік жабдық табу өте қиын еді. Күздің бір күнінде таңертеңмен Нохутчу ханға бардым. Ол кезде бұл Стамбұлдың іскерлік орталығы болатын. Үшінші қабатқа көтеріліп, аласа есіктен ішке кірдім. Шамамен 100 шаршы метр жерде қазандар, қалыптар, пеш және басқа жабдықтар тұрды. Барлығын мұқият қарап шықтым да, өзіме: «Мен бұл істі міндетті түрде табысқа жеткіземін дедім».

Екі ағайындының жетістігін сол кезде нағыз керемет деуге болатын. Бұған дейін бұл шеберхананы бірнеше кәсіпкер сатып алғанымен, олардың барлығы сәтсіздікке ұшырап, оны қайтадан бұрынғы иесіне арзан бағамен сатып жіберген еді. Шеберхана иесі Асим мен Сабри Үлкердің де дәл солай істейтініне сенімді болды. Ол тіпті: «Көресіздер, бірнеше айдан кейін олар шеберхананы маған қайта сатып жібереді», – деген.

Бұл сөздер бекер айтылмаған еді. Себебі жабдықтар ескі болатын әрі жиі бұзылатын. Оның үстіне қосалқы бөлшектер табу да қиын еді. Сол кезде Сабри Үлкер амалсыздан механик‑инженердің рөлін атқарып, барлық жабдықты өзі жөндеп шықты.

Осылайша 1944 жылы ағайынды Сабри мен Асим Үлкерлер 100 шаршы метрлік шағын наубайхананы сатып алып, классикалық petit beurre печеньесін өндіруді бастады. Алғашқы жылдың өзінде‑ақ наубайхана тәулігіне 200 килограмм печенье шығара бастады.

Сапа – компания дамуының басты қағидасы

Компанияның алғашқы күндерінен бастап Сабри Үлкер үшін ең маңызды ұстаным – өнім сапасы болды. Оның пікірінше, тұтынушы сеніміне тек сапалы өнім арқылы ғана қол жеткізуге болады. Сондықтан өндірістің әр кезеңі – шикізатты таңдаудан бастап дайын өнімді қаптауға дейін – мұқият бақылауда болды.

1948 жылы Стамбұлдың маңында алғашқы ірі печенье фабрикасы іске қосылды. Бұл өндіріс көлемін ұлғайтып қана қоймай, жаңа өнім түрлерін шығаруға мүмкіндік берді. Кейін компания кәмпит өндірісін де қолға алды.

Ағайынды Үлкерлер өнімді тек өндірумен шектелмей, оны бүкіл Түркия бойынша таратуға да ерекше көңіл бөлді. Олар елдің түрлі өңірлерін аралап, дүкендермен тікелей байланыс орнатты. Осылайша бренд біртіндеп ұлттық деңгейдегі танымал компанияға айналды.

1960-жылдары өндіріс ауқымы едәуір кеңейіп, жаңа зауыттар іске қосылды. 1972 жылы компания алғаш рет шоколад өндірісін бастады. Ал екі жылдан кейін арнайы шоколад фабрикасы салынды.

1970 жылы компания Анкарадағы печенье өндірісін іске қосты, бұл печеньені алғаш рет Стамбұлдан тысқары жерлерге шығару еді. Сол жылы Anadolu Gıda Түркияда алғашқы жария компанияға айналды.

1972 жылы компания Стамбұлдағы бұрынғы фабрикада алғаш рет шоколад өндіру желісін іске қосты. Ülker Chocolate шоколадтарының танымалдығы екі жылдан кейін арнайы шоколад зауытын ашуға әкелді. 1974 жылы компания Стамбұлдағы Топкапы Давутпаша печенье фабрикасының қасында шоколад фабрикасын салды. Осылайша Ülker ассортиментін кеңейтіп, жаңа шоколад түрлерін шығаруды жалғастырды.

Шетелдік нарыққа шығу

Сабри Үлкер әрдайым жаңашылдыққа ұмтылып, жетілдіруге мән берді. Ол үшін табыс – істі басқаша жасау екеніне сенді. Бұл қағиданы ол өндірістен бастап, тарату, брендинг және жарнамаға дейін барлық бағытта қолданды.

Осы қағида оған алғашқы тамақ өнеркәсібін құруға мүмкіндік берді. Сабри Үлкер өз саласында алғаш болып шетелдік мамандарды жұмысқа шақырды (1975 жылы) және алғашқы ғылыми-зерттеу және санитарлық-гигиеналық зертхананы құрды.

Ол өнімді елдің ең шалғай аймақтарына дейін жеткізу мәселесін шешіп, оның бұзылуына жол бермеді. Сондай-ақ Ülker негізін қалаушы өнімге ең қолайлы қаптама түрін жасап, Түркияда өз өнімдерін шетелге экспорттаған тұңғыш тамақ өнеркәсібінің өкілі болды. Бұл 1974 жылы жүзеге асып, компания өнімдерін Таяу Шығысқа экспорттауды бастады.

Бизнес тез қарқынмен дамып кетті. 1978 жылы Ülker өніміндегі негізгі ингредиенттің тазалығын қамтамасыз ету үшін өз ұнын өндіре бастады.

Келесі, 1979 жылы, компания өнімдерін полимерлі ораумен қамтамасыз етуге инвестиция салуды бастады, бұл кейіннен орау өндірісі тобының құрылуына әкелді. 1983 жылы Маниса қаласында (Түркия) Polinas пластик орау зауыты Anadolu компаниялар тобының серіктестігімен құрылды. Мақсат – өнімдерді ұзақ уақыт бойы бұзылмай, гигиеналық сақтау үшін орауыш материалдарын шығару.

1984 жылы Topkapı Makine компаниясы печенье мен шоколад өндірісіне қажет жабдықтарды жасау үшін құрылды.

Yıldız Holding құрылуы

Осылайша бренд Сабри Үлкер қалаған негізбен, ең алдымен – печенье арқылы, содан кейін – шоколад арқылы өсті. 1980-жылдары Түркия әлемге біртіндеп ашылып, экономикалық саясатында либералдық позицияны ұстанды. Бұл өзгеріс Ülker компаниясын стратегиясын жаңартуға және жаңа ашық экономиканың талаптарына сай бизнес-модельге өтуге итермеледі.

Нәтижесінде 1989 жылы барлық компаниялар Yıldız Holding атауының аясында біріктірілді. Сол кезден бастап Ülker холдингтің еншілес компаниясы ретінде жұмысын жалғастырып келеді.

1992 жылы холдингтің өсуінің негізгі қозғаушы күші болған Besler Gıda компаниясы құрылды. Бұл компания маргарин, өсімдік майлары және мұздатылған өнімдерді өндіруге маманданған. 1993 жылы Yıldız Holding Еуропадағы ең ірі крахмал өндіруші Cerestar Group компаниясымен серіктестік келісімге қол қойып, Pendik Nişasta компаниясын құрды.

1994 жылы, құрылғанына 50 жыл өткенде, компания 19 кәсіпорынға ие болып, өнімін 35 елге экспорттап, 3000-нан астам қызметкерді жұмыспен қамтыған кәсіпорынға айналды.

1999 жылдан бастап Ülker ел ішінде де, шетелде де өсуге бағытталған маңызды қадамдар жасады. Компания Қараманда (Орталық Анадолы) және Жиддада (Сауд Арабиясы) зауыттарын ашты.

2000 жылы 80 жасқа келген Сабри Үлкер өзі құрған компаниясын басқаруды ұлы Мұрат Үлкерге тапсырды. Брендтің негізін қалаушы Ülker Group компаниялар тобының құрметті президенті атанса, Мұрат Үлкер холдингтің директорлар кеңесінің төрағасы және бас директоры болып тағайындалды.

2007 жылы Сабри Үлкер өзінің мол тәжірибесінің жемісін жинап, Godiva беделді шоколад бренді сатып алды. Ол қайтыс болғанға дейін Ülker Group компаниялар тобын басқаруды жалғастырып, өз идеяларын жүзеге асыра берді.

Тірі кезінде Сабри Үлкерге «шоколад королі» деген ат берілген. Осынау танымал кәсіпкер 2012 жылы 12 маусымда өмірден өтті. Оның жерлеу рәсіміне сол кезде Түркия премьер-министрі болған Реджеп Тайип Ердоған, Стамбұл губернаторы Хюсейин Авни Мутлу, Стамбұл мэрі Кадир Топбаш, бірнеше министр және Түркияның басқа да танымал саясаткерлері қатысты.

Бір қызық жәйт, Сабри Үлкер әкесіне уәде етіп, өздерінің тарихи отаны – Қырымдағы бұрынғы Корбек ауылында мешітті қайта салуды жоспарлаған. Алайда ол бұл уәдесін орындауға үлгермеді. Әкесі қайтыс болған жылы ұлы Мұрат Үлкер Қырымға келді. Құрылысқа рұқсат алғаннан кейін ол жобаны нөлден бастады, себебі ескі мешіттің тек орны қалған еді. Құрылыс жұмысы бір жарым жылға созылды. Екі қабатты мешіт Қырымдағы ең әдемі мешіттердің бірі болып есептеледі: сыртқы қабаты мәрмәрмен қапталған, ішкі бөлігі алтынмен безендірілген. Жобаның құны 1,3 млн доллар болды.

2016 жылы холдинг өзінің Ülker, бельгиялық Godiva, британдық United Biscuits (2014 жылы сатып алынған) және америкалық DeMet’s (2014 жылы сатып алынған) культтік брендтерін pladis бренді астында біріктірді.

Сабри Үлкер болашақ ұрпаққа Yıldız Holding-ті қалдырды. Холдингтің негізгі бизнесі – азық-түлік пен сусындар өндіру. 2015 жылы Yıldız Holding пен шетелден сатып алынған компаниялар әлемде печенье өндірушілер арасында үшінші, ал шоколад өндірушілер арасында оныншы орынға шықты. Холдингте 14 елде 77 зауыт жұмыс істеп, 300-ден астам өнім түрі шығарылады. Өнімдер 80-ден астам елге экспортталады, бұл Түркия мен әлем экономикасына елеулі үлес қосады.

2020 жылдың ақпанында Мурат Үлкер 20 жыл бойы атқарып келген Yıldız Holding директорлар кеңесінің төрағасының қызметін Али Үлкерге тапсырды. Бес жылдан кейін, 2025 жылы Али Үлкер бұл қызметті Yıldız Holding вице-президенті және бас директоры Мехмет Тютюнджюге берді.

Сабри Үлкердің табыс формуласы

Үздік кәсіпкердің табысқа жетуінің төрт негізгі кілті болды.

«Менің табысымның негізінде жатқан бірінші қағида – қажымайтын және ешқашан тоқтамайтын ыждаһатты еңбек. Екінші қағида – адал еңбек. Үшінші қағида – сапалы жұмыс. Өнім жақсы болуы үшін ол тұтынушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыруы керек, яғни ол тұтынушылар төлейтін ақшаға тұруы тиіс. Төртінші қағида – жарнамаға барынша көңіл бөлу. Соңғы тармаққа арнайы тоқталғым келеді… Біз алғашқы күннен бастап жарнаманы аса маңызды деп есептедік және әрдайым солай жасай береміз… Біз Ülker-ді 1950 жылдан бастап жарнамалаймыз. Сапалы өнімді жақсы жарнамалаған кезде нәтижесі керемет болады», – деген болатын Сабри Үлкер.

Түркияда жарнаманың мәні әлі толық белгілі болмаған кезеңде, классикалық слоган «Әке, кешке Ülker әкелуді ұмытпа» (1970 жылдар) Сабри Үлкердің балаларға, Түркияға және компанияға деген барлық арманы мен мақсаттарын толық көрсетті.

Сабри Үлкерде таңғаларлық көрегендік болды. Ол бизнес-идеяларды ойлап тапты, олармен Түркия 1990 жылдары ғана танысты. Осы идеяларды ол Ülker компаниясында жүзеге асырды және Түркияның өнеркәсібі мен азық-түлік саласының жетекші кәсіпкерлерінің біріне айналды.

1974 жылы ол халықаралық компаниялармен бәсекеге түсу үшін Ülker ғылыми-зерттеу бөлімін құрды. 1980-жылдардан бастап Ülker өнімдерінің ассортименті айтарлықтай кеңейді. Сол кезеңде компания импорттық өнімдермен сәтті бәсекелесті.

Сабри Үлкер жаһандану басталғанға дейін әлемдік нарыққа шығу идеясын көтерді. Ülker үшін бұл процесс 1980-жылдардан 2000-жылдарға дейін жүзеге асты.

Ülker негізін қалаушы бір рет өз инновациялық тәсілінің логикасын былай түсіндірген: «Біз Түркияда шетелден мамандар шақырған алғашқы печенье компаниясы болдық. Біз ең үздік халықаралық мамандармен жұмыс жасадық. Көптеген шетелдік компаниялармен ынтымақтастық орнатып, олардың білімдері мен тәжірибесінен пайда көрдік. Кейбір компанияларымыз жария компанияға айналды. Тұтынушыларымыздың денсаулығы әрдайым бірінші орында болды. Сондықтан алғашқы қадамдардың бірі санитарлық бөлім құру болды. Біз барлық жаһандық үрдістерді қадағалап, уақытпен қатар жүрдік. Өндірістік қуаттарды арттыруға инвестиция салдық. Жаңа зауыттар құрдық және адамдарға жұмыс орындарын бердік. Міне, осылай біз және біздің өнімдеріміз тұтынушылардың жүрегін жаулады».

«Сабри Үлкердің іскерлік жетістіктерінің артында оның бақытты жеке өмірі тұрды. Ол және сүйікті жары Гюзиде Үлкер қарапайым өмір сүріп, балаларын және немерелерін солай жасауға ынталандырды. Ең үлкен қайғы олардың ұлы Алидің жас кезінде қайтыс болуы болды. Немерелерінің бірін сол баланың құрметіне Али деп атады. Өзге балалары Ахсен Озокур және Мұрат Үлкер – отбасылық қарапайым құндылықтар мен әкесінің дұрыс іскерлік принциптерін ұстанды», – деп жазылған компанияның ресми сайтында.

Ülker тарихы шағын отбасы шеберханасынан және бір қарапайым өнім – печеньеден басталды. Бұл – отбасы бизнесі қалай жаһандық корпорацияға айнала алатынының мысалы. Бүгінде бренд Түркияның азық-түлік индустриясының нышандарының біріне айналды. Компания өнімдері 100-ден астам елде сатылады, ал Ülker әлемдегі ең ірі азық-түлік холдингтерінің бірі – Yıldız Holding құрамына кіреді