Бағалы қағаздар нарығы туралы жаңа заң жобасын қазан айында парламентке енгізу жоспарланып отыр

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі 2026 жылға арналған бағалы қағаздар нарығындағы қадағалау саясатының негізгі басымдықтары туралы құжатты жариялады. Оның бір бөлімі 2030 жылға дейінгі қор нарығын дамыту бағдарламасына арналған, онда жеті негізгі бағытты дамыту көзделген. Мысалы, цифрлық қаржы активтерін шығару және айналымға енгізу платформасын іске қосу, сондай-ақ бейрезиденттер үшін электрондық цифрлық қолтаңбаны енгізу, деп хабарлайды Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының тілшісі.

Бірінші бағыт – инвесторлар базасын кеңейту.

«Сондықтан институционалдық сұраныс үшін басқарушы компаниялардың мандатын кеңейте отырып, зейнетақы активтерін басқаруды реформалау бастама етілді, қаржы ұйымдарының корпоративтік құралдарға инвестициялау лимиттері қайта қаралады және квазимемлекеттік сектор субъектілері үшін рұқсат етілген активтер тізбесі кеңейтіледі. Бөлшек инвесторлар үшін басымдықтар ретінде қаржылық сауаттылық пен цифрлық инклюзия қала береді», – делінген құжатта.

Шетелдік инвесторларды тарту үшін Ұлттық банкпен және Қаржы министрлігімен бірлесіп халықаралық депозитарийлермен тікелей байланысты іске қосу және Орталық депозитарийде тікелей шоттар ашу бойынша шаралар қабылданады.

«Бұл елдің дамушы нарықтардың халықаралық индекстеріне толыққанды енуін қамтамасыз етеді. Осы шараларды қабылдау «ұзақ мерзімді қаражат» пулын қалыптастыруға, құбылмалылықты төмендетуге және нарықтың тереңдігін арттыруға, оны банктік қаржыландыруға нақты балама етуге мүмкіндік береді», – деп атап өтіледі құжатта.

Екінші бағыт – жеке сектор компанияларының қор нарығына шығуын ынталандыру.

«Жеке бизнесті биржалық құралдарды белсенді пайдалануға тарту үшін «бір терезе» тұжырымдамасына көшу және эмиссияны толық цифрландыру, сондай-ақ бағалы қағаздарды тіркеу функцияларын Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінен Орталық депозитарийге беру жоспарланып отыр. Шағын және орта бизнес компанияларының шығуын ынталандыру үшін пропорционалды реттеуді енгізу, ЖШС мен АҚ арасындағы аралық құқықтық нысанды құру және листингтік талаптарды саралау көзделген», – делінген құжатта.

Сондай-ақ қор нарығына шығуға міндеттенген бизнес үшін мөлшерлемелерді қолдау және субсидиялау мәселесін пысықтау жоспарлануда.

«Компаниялардың мемлекеттік қолдау алуы олардың кезең-кезеңімен жария нарыққа шығуымен қатар жүреді деп болжануда. Бұл инвесторлар үшін олардың қызметінің ашықтығын арттыруға және банктік кредиттеумен салыстырғанда бәсекенің неғұрлым теңгерімді жағдайларын жасауға мүмкіндік береді», – делінген құжатта.

Үшінші бағыт – қор нарығының инфрақұрылымын жетілдіру.

«Инфрақұрылымның негізгі элементтерін: биржаны, орталық депозитарийді, клирингтік орталықты және кастодиан ұйымдарды жаңарту жоспарлануда. Сауда жүйесін жаңғырту аясында цифрлық қаржы активтерін шығару және айналымға енгізу платформасын іске қосу, сондай-ақ биометрия арқылы кіруден бастап жасанды интеллект негізіндегі сервистерді енгізуге дейінгі рәсімдерді толық автоматтандыра отырып, «тігіссіз клиенттік» жолға көшу көзделген», – делінген құжатта.

Клирингтік ұйымның функционалдық мүмкіндіктерін кеңейту үшін клирингтік қызмет туралы бейінді заң әзірлеу жоспарланып отыр.

«Бұл халықаралық танылуға қол жеткізуге және өтімділік ағынын арттыруға мүмкіндік береді. Орталық депозитарийді технологиялық жаңғырту жүргізіліп, оның базасында корпоративтік әрекеттердің бірыңғай орталығы құрылады, ал кастодиандық қызметті дамыту активтердің кең ауқымын сақтауға арналған сенімді әмбебап инфрақұрылым құруды көздейді», – деп атап өтіледі құжатта.

Төртінші бағыт – қор нарығының жаһандық капитал нарықтарына интеграциясын арттыру.

«Тиімді географиялық орналасу өңірлік хабты дамыту үшін артықшылық береді. Халықаралық бастамалар аясында қаржы құралдарын өзара жіберуді жеңілдету, валюталық тәуекелдерді хеджирлеу құралдарын дамыту және шетелдік алаңдармен биржалық көпірлерді кеңейту арқылы Орталық және Оңтүстік-Шығыс Азиядан, Кавказдан, ЕАЭО-дан және Таяу Шығыстан қатысушыларды тарту жұмысы жалғасады», – делінген құжатта.

Негізгі міндет – реттеушілік кедергілерді жою.

«Биржамен және орталық депозитариймен бірлесіп бейрезиденттер үшін электрондық цифрлық қолтаңбаны енгізу және клиенттерді сәйкестендіру рәсімдерін шетелдік алаңдармен біріздендіру мәселелері пысықталады», – деп атап өтіледі құжатта.

Бесінші бағыт – жаңа қаржы өнімдері мен инновацияларды енгізу.

«Бұл инвесторлардың түрлі санаттарының өсіп келе жатқан сұранысын қанағаттандыруға, неғұрлым икемді және әртараптандырылған құралдарды ұсынуға мүмкіндік береді. Ұжымдық инвестициялау нысандарын, цифрлық қаржы активтерін, дәстүрлі құралдарды токенизациялауды дамыту, исламдық бағалы қағаздарды шығару үшін жағдай жасау және көміртек бірліктерінің ұйымдастырылған саудасын енгізу бойынша ұсыныстар әзірленеді», – деп көрсетіледі құжатта.

Сондай-ақ бөлінген тізілім технологияларын (блокчейн), платформалық шешімдерді жаңартуды, алгоритмдік сауданы және жасанды интеллект негізіндегі шешімдерді қолданыстағы инфрақұрылымға енгізу мәселелері пысықталады.

Алтыншы бағыт – корпоративтік басқаруды дамыту.

«Корпоративтік басқарудың тиімді жүйесі нарықтың ашықтығын арттырады және инвесторлардың сенімін қалыптастыру арқылы инвестициялар ағынын қамтамасыз етеді. Ірі бизнес үшін ақпаратты ашу талаптарын халықаралық стандарттарға бағдарлай отырып оңтайландыру басымдық болып табылады», – делінген құжатта.

ШОБ-қа қатысты назар ашықтықты арттыруға аударылады.

«ШОБ субъектілерінің есептілікті ашу талаптарын енгізу, сондай-ақ компанияның қаржылық жағдайының нашарлауына әкелген шешімдер үшін басшылар мен меншік иелерінің инвесторлар алдындағы жауапкершілігін енгізу мүмкіндігі қарастырылады», – деп атап өтіледі құжатта.

Жетінші бағыт – реттеу және қадағалау моделін кешенді жаңарту.

«2026 жылдан бастап бағалы қағаздар нарығындағы қадағалау 2025 жылы әзірленіп, сынақтан өткен интеграцияланған тәуекелге бағдарланған модельге кезең-кезеңімен көшеді. Жаңа тәсіл формалды белгілерді артық бақылаудан бас тартуды және нақты тәуекелдерді басқаруды, бизнес-модельдердің тұрақтылығын және инвесторлармен өзара іс-қимыл сапасын бағалауға басымдық беруді көздейді», – деп атап көрсетіледі құжатта.

Ұлттық банктің басшылығымен үйлестіруші орган құру, биржаның қаржы құралдарын жіберу жөніндегі функцияларын кеңейту, сондай-ақ биржа базасында сотқа дейінгі арбитраж және медиация орталығын қалыптастыру мәселесін пысықтау жоспарланып отыр.

Агенттік құжатында бағалы қағаздар нарығы туралы жаңа заң жобасын әзірлеп, 2026 жылғы қазанда парламентке енгізу жоспарланып отырғаны атап өтілген.

Еске салайық, 2026 жылғы 10 ақпанда өткен үкіметтің кеңейтілген отырысында Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі мен Ұлттық банкке 2030 жылға дейінгі қор нарығын дамыту бағдарламасын әзірлеуді, сондай-ақ бағалы қағаздар нарығы туралы жаңа заң жобасын дайындауды тапсырған болатын. Негізгі міндет – реттеушілік ортаны кешенді жаңғырту және капитал нарығының заманауи архитектурасын қалыптастыру.