Жоғары аудиторлық палата Ұлттық қор қаражатының қозғалысын цифрландыруды ұсынды
Жоғары аудиторлық палата мемлекеттік қаражаттың жұмсалу ашықтығын арттыруға бағытталған бастамалар топтамасын таныстырды
Жаңа Бюджет кодексі күшіне енгеннен кейін республикалық бюджеттің орындалуы заңнамалық және басқарушылық тұрғыдан жетілдіруді қажет ететін бірқатар жүйелі кемшілікті көрсетті. Бұл туралы Жоғары аудиторлық палатаның төрағасы Әлихан Смайылов мәжіліс пен сенаттың бірлескен отырысында мәлімдеді, деп хабарлайды Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының тілшісі.
ЖАП басшысының айтуынша, ең өзекті мәселелердің бірі – мемлекеттік органдар бюджеттеріне түзету енгізудің қолданыстағы тәртібі. Қазіргі кезде бюджетті нақтылау рәсімінсіз 15% шегінде өзгеріс енгізуге рұқсат етіледі. Алайда іс жүзінде әрбір келесі түзету қаржыландырудың бұрын өзгертілген көлеміне сүйене отырып есептелуі мүмкін. Бұл бір жыл ішінде қаражатты бірнеше рет қайта бөлуді мүмкін етеді. Соның салдарынан кейбір бюджеттік бағдарламалар бойынша өзгерістердің көлемі бастапқы бекітілген қаржыландырудың 90%-ына дейін жеткен. Жоғары аудиторлық палата мұндай тәжірибе парламент мақұлдаған бюджет параметрлерін іс жүзінде өзгертеді деп есептейді. Сондықтан мұндай түзетулерге қосымша шектеулер енгізіп, парламенттік бақылауды күшейту ұсынылады.
Қайта қарауды қажет ететін тағы бір бағыт ретінде блоктық бюджеттеу аталды. Жоғары аудиторлық палата мемлекеттік ресурстардың шектеулі болуы және басымдықтарды нақты айқындау қажеттілігі жағдайында қолданыстағы модельге қосымша бағалау жүргізу керек деп санайды. Осыған байланысты мемлекеттік органдарда пилоттық режимде енгізілген тетіктің нәтижелерін жан-жақты талдап, кейін оны одан әрі қолдану форматын айқындау ұсынылады.
Ұсынымдардың елеулі бөлігі мемлекеттік борышты басқаруға қатысты. Елдің кредиттік рейтингі тұрақты сақталып, қолданыстағы борыштық шектеулер сақталғанына қарамастан, Жоғары аудиторлық палата борыштық тұрақтылықты бағалау жүйесін жаңғырту қажет деп есептейді. Атап айтқанда, Мемлекеттік қаржыны басқару тұжырымдамасында көзделген шектеулерді күшейтіп, оларды бюджеттің меншікті кірістеріне түсетін жүктемені, борышқа қызмет көрсету құнын және оны қайта қаржыландыру деңгейін көрсететін жаңа индикаторлармен толықтыру ұсынылады. Сонымен қатар аудиторлардың пікірінше, әрбір жаңа қарыз экономиканың өнімділігін арттыруға, экспортты дамытуға және салық базасын кеңейтуге нақты қаншалықты үлес қосатыны тұрғысынан бағалануы тиіс.
Жекелеген ұсыныстар Ұлттық қор қаражатын пайдалану ашықтығын арттыруға бағытталған. Жоғары аудиторлық палата жобаларды жоспарлау кезеңінен бастап қол жеткізілген нәтижелерді бағалауға дейінгі барлық кезеңде қаражат қозғалысын цифрлық қадағалау жүйесін енгізуді қажет деп санайды. Бұл ретте тиімділіктің басты өлшемі бөлінген қаражаттың игерілуі емес, инфрақұрылымды жаңарту, өндірістік қуаттарды кеңейту, жаңа жұмыс орындарын ашу және мемлекеттік қызметтердің сапасын арттыру сияқты нақты әлеуметтік-экономикалық нәтижелер болуы тиіс. Сонымен бірге пайдаланылмаған қаражатты қайтарудың қолданыстағы тәртібін қайта қарау ұсынылды, өйткені қазіргі жүйеде мұндай қаражаттың бір бөлігі Ұлттық қорға қайтарылмауы мүмкін.
Баяндамасында Әлихан Смайылов «Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасын одан әрі дамыту мәселесіне де тоқталды.
«Мемлекет басшысының стратегиялық шешімімен өскелең ұрпақтың ұлттық ресурстарды бөлуге қатысуын көздейтін «Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасы қабылданды. Біздің ойымызша, кәмелетке толған азаматтардың пайдаланылмаған қаражаты инфляциялық тәуекелдерден қорғау үшін инвестициялануы тиіс. Мұндай тәжірибе талап етілмеген зейнетақы активтеріне қатысты қолданылады», – деді Жоғары аудиторлық палата төрағасы Әлихан Смайылов.
Жүргізілген талдау қорытындысы бойынша Жоғары аудиторлық палата бюджеттік процесті жетілдіруге, мемлекеттік қаржыны басқарудың тиімділігін арттыруға және бюджет пен ұлттық ресурстарды пайдалануды бақылауды күшейтуге бағытталған 26 негізгі ұсыным әзірледі.
Еске салайық, бұған дейін сенат депутаты Амангелді Нұғманов үкіметті қайталанып отырған қаржылық заң бұзушылықтар мен бюджет кірістерінің асыра болжануына байланысты сынға алған болатын.
Ал Әлихан Смайылов 2025 жылы ЖІӨ болжамы 9 трлн теңгеге артығымен орындалғанына қарамастан, Қазақстанның мемлекеттік бюджетіне 335 млрд теңге түспегенін мәлімдеген еді. Оның айтуынша, 2025 жылғы бюджетті орындау жаңа Бюджет кодексі аясында жүзеге асырылды. Бұл құжат бюджеттік бағдарламалар әкімшілерінің дербестігін кеңейтіп, олардың жауапкершілігін күшейткен. Алайда аудит нәтижесі институционалдық өзгерістердің әзірге жеткілікті цифрлық және басқарушылық инфрақұрылыммен қамтамасыз етілмегенін көрсетті.
Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының материалдарымен жұмыс істегенде тек 30% мәтінді ғана пайдалану, міндетті түрде көзге гиперсілтеме қою арқылы рұқсат етіледі. Толық материалды пайдалану үшін редакцияның рұқсатын алу қажет.
Kapital.kz-ті оқыңыз
