Әлемде кофе арзандап жатыр, бірақ Қазақстанда баға өсіп барады
Бір жыл ішінде бірден 26%-ға қымбаттады
Қазақстанда 2025 жылдың жазынан бастап кофенің қымбаттау қарқыны жоғары деңгейде сақталып тұр. Бұл бөлшек саудаға да, қоғамдық тамақтану саласына да әсер етуде. ҚР СЖРА Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2026 жылдың мамырында кофенің тұтынушылық баға индексі жылдық есеппен 126,3%-ды құрады, деп жазады energyprom.kz.
Жылдық индекстердің динамикасы тұрақты өсімді көрсетіп отыр: 2025 жылдың мамырындағы 116%-дан биылғы сәуірде бұл көрсеткі 129,4%-ға дейін көтерілді. Одан кейін 2026 жылдың мамырында сәл төмендеді. Бұл осы санаттағы инфляциялық қысымның күшейіп жатқанын аңғартады — тіпті маусымдық ауытқуларды ескергеннің өзінде, жылдық өсім өткен жылдың тамызынан бастап тұрақты түрде жоғары болып, 20%-дан асып тұр.
Ай сайынғы динамикадағы ауытқулар да инфляциялық үрдістің сақталып отырғанын көрсетеді. Айлық индекстер көбіне 101,5–103,3% аралығында болды. Бұл ретте кейбір айларда көрсеткіштер 100,1–100,5% шегінде байқалды, бұл өсім қарқынының сәл бәсеңдегенін көрсеткенімен, қымбаттау бағытының өзі бірде-бір рет өзгерген жоқ — индекстер тұрақты түрде 100%-дан жоғары болды.
Қазақстанның ішкі кофе нарығы толығымен импортқа тәуелді, соған сәйкес, ел қалаларындағы бір шыны капучиноның бағасына сыртқы факторлар өте қатты әсер етеді: Бразилиядағы жаңбырдан бастап теңіз логистикасының қымбаттауына дейін. Бұл тізбекке ішкі факторлар да қосылады — ел ішіндегі инфляциялық процестер, қоғамдық тамақтану саласындағы жұмыс күші құнының артуы, ілеспен тауарлардың (сүт, қант және т.б.) қымбаттауы.
Ұлттық статистика бюросының мәліметтері тұтынушылық бағаның өсуіне бірінші кезекте көтерме сауда деңгейіндегі қымбаттау әсер еткенін растайды. Салыстырып көрсек: осы жылдың мамыр айында көтерме сауда бағасы жылдық есеппен 19,2%-ға, ал кофенің тұтынушылық бағасы 26,3%-ға өсті.
Көтерме сауда бағасы индексін өткен жылдың сәйкес айымен салыстыра талдау кофе мен оның алмастырғыштары құнының өсуі сегменттер бойынша әртүрлі сипатта болғанын көрсетеді. ТМД елдерінен келетін өнімдердің құбылмалылығы жоғары болып, жалпы алғанда қымбаттау қарқыны өте тез жүрді — кейбір айларда индекс 139%-дан асып кетті. Ал алыс шетелден келетін тауарлардың индекстері бірқалыпты өсіп, 2026 жылдың мамырына қарай 111,2%-ға дейін төмендеді. ТМД мемлекеттері Қазақстан сияқты кофені ірі өндірушілер болып табылмайтындықтан, бұл елдерден жеткізілімдердің қымбаттауы, бірінші кезекте, алыс шетелден келетін жеткізу тізбегіндегі делдалдардың шығыны артқанын көрсетуі мүмкін.
Айлық тұтынушылық баға индекстерінің мәліметтері жалпы алғанда көтерме сауда секторындағы көрсеткіштердің күрт көтерілуімен сәйкес келеді. Осылайша, Ұлттық статистика бюросының деректеріне сүйенсек, ҚР-да кофе мен оның алмастырғыштарына көтерме бағаның күрт өсуі 2026 жылдың қаңтарында (104,6%) және өткен жылдың жазында (102,2—105,8%) байқалған.
Сонымен қатар әлемдік нарықтарда шикізат құнының төмендеуі жалғасуда. Trading Economics халықаралық порталының мәліметтеріне сәйкес, осы жылдың сәуір айында кофе бойынша биржалық бағалар 4,4%-ға, мамырда тағы 7%-ға төмендеді. 19 маусымдағы мәлімет бойынша, әлемдік нарықтарда бір фунт кофе дәні 2,7 доллардан сатылды.
Соңғы жылдағы көрсеткіштердің динамикасы шикізаттың осы түріне бағаның өткен жылдың маусымынан (2,9 доллар) қарашасына дейін (4,1 доллар) өскенін, ал желтоқсаннан бастап төмендей бастағанын көрсетеді. Сарапшылар өткен жылғы мұндай елеулі баға ауытқуларының себебі ретінде негізгі өндіруші елдердегі — Бразилия мен Вьетнамдағы қолайсыз ауа райы жағдайларын атайды. Өткен жылғы өнім жинау науқаны оңай болған жоқ: Бразилияда — құрғақшылық, Вьетнамда — тайфундар мен жаңбыр болды.
Неліктен әлемдік нарықтарда 2026 жылдың басында биржалық бағалардың төмендеуі Қазақстанның ішкі нарығында кофенің соған сай арзандауына әкелмеді? Бұл көптеген факторлармен, соның ішінде жеткізу тізбегінің инерттілігімен, жинақталған логистикалық шығындармен және валюта бағамының әсерімен байланысты. Әлемдік бағалар тұрақталған немесе төмендеген кезде қазақстандық нарық қатысушыларына сатып алу саясатын бейімдеу және сату бағаларын қайта қарау үшін уақыт қажет. Дегенмен, біздің елімізде кофенің мүлдем арзандауы екіталай.
Соған қарамастан, өсіп жатқан бағалар қазақстандықтардың сүйікті хош иісті сусынынан бас тартуына себеп болған жоқ (бетін қайтармады). Ұлттық статистика бюросы мамандарының жүргізген іріктемелі зерттеулерінің нәтижелері бойынша, өткен жылы қазақстандықтар ерігіш кофені тұтынуды 5,5%-ға арттырып, жылына бір адамға шаққанда 307 грамға жеткізген. Ерігіш кофені тұтынудың тұрақты өсімі бірнеше жылдан бері байқалып келеді. Егер 2021 жылы қазақстандықтар орташа есеппен 241 грамм кофе тұтынса, кейінгі жылдары бұл көрсеткіш жыл сайын біртіндеп ұлғайып отырған.
Қызығы, қала тұрғындары ауыл тұрғындарына қарағанда екі есе көп кофе тұтынады. Бұл тұтынушылық талғаммен де, қоғамдық тамақтану инфрақұрылымының көбірек дамығанымен де байланысты. Мысалы, өткен жылы ауылда тұратын қазақстандықтар орташа есеппен бір адамға шаққанда 177 грамм кофе тұтынса, қалаларда бұл көрсеткіш 383 грамды құраған. Мұндай елеулі айырмашылық қатарынан бірнеше жыл бойы байқалып келеді.
Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының материалдарымен жұмыс істегенде тек 30% мәтінді ғана пайдалану, міндетті түрде көзге гиперсілтеме қою арқылы рұқсат етіледі. Толық материалды пайдалану үшін редакцияның рұқсатын алу қажет.
Сізге қызықты болуы мүмкін
Kapital.kz-ті оқыңыз
