БЖЗҚ-дағы зейнетақы жинағы мұрагерлерге қалай беріледі?
Ақшаны салымшының жақын туыстары ғана емес, басқа да адамдар ала алады
Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы (БЖЗҚ) зейнетақы жинақтарын мұраға қалдыруға болады. Бұл ретте қаражатты салымшының жақын туыстары ғана емес, сонымен бірге жинақ өсиет етілген адамдар да иелене алады. Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының тілшісі мұндай мұраны алудың қыр-сырын анықтап көрді.
Еңбек жолын 1998 жылдан бастаған немесе жалақысының бір бөлігін зейнетақы шотына өз бетінше аударып отырған қазақстандықтардың жинақтары мұраға қалдырылуы мүмкін: бұған міндетті және ерікті жарналар жатады. Ал егер азамат зиянды еңбек жағдайларында жұмыс істеген болса, ол үшін жұмыс беруші аударып отырған міндетті кәсіптік жарналар да мұрагерлерге беріледі.
Мұра тек туыстарға ғана беріле ме?
Салымшы қайтыс болғаннан кейін оның БЖЗҚ-дағы зейнетақы жинақтарын туыстары да, өсиетхатта көрсетілген мұрагерлері де ала алады. Олар тіпті достары болуы да мүмкін.
«Егер қайтыс болған адам өсиет қалдырса, онда мұрагерлік осы құжатқа сәйкес жүзеге асырылады. Мұрагер ретінде туыстары да, басқа да жеке және заңды тұлғалар да көрсетілуі мүмкін. Егер өсиетхат болмаса, зейнетақы жинақтарының бүкіл сомасы ҚР Азаматтық кодексіне сәйкес мұрагерлер арасында бөлінеді», — деп түсіндірді қор өкілдері Kapital.kz жолдаған сауалға берген жауабында.
Мұрагерлік кезегі
Зейнетақы жинақтарын мұраға алу қайтыс болған салымшымен туыстық дәрежесіне байланысты заңды кезекпен жүреді.
«Бірінші кезекте мұраны тең үлестермен мұра қалдырушының балалары (оның ішінде ол қайтыс болғаннан кейін туғандар да бар), сондай-ақ жұбайы мен ата-анасы алуға құқылы. Егер бірінші кезектегі мұрагерлер болмаса, екінші кезекте мұра алу құқығына тең үлестермен мұра қалдырушының бірге туған және өгей аға-інілері мен әпке-қарындастары (сіңлілері), сондай-ақ оның әкесі мен анасы тарапынан аталары мен әжелері ие болады. Егер бірінші және екінші кезектегі мұрагерлер болмаса, мұрагерлік құқығы ҚР Азаматтық кодексінде белгіленген кейінгі кезектегі мұрагерлерге ауысады», — деп атап өтті қордағылар.
Жарналар мен инвестициялық табыс
Зейнетақы қорының, нақтырақ айтқанда, оның активтерін басқарушылардың тапқан инвестициялық табысы да мұраға қалады. Бұрын зейнетақы қорынан берілетін төлемдерден 10% көлемінде жеке табыс салығы (ЖТС) ұсталатын. 2026 жылдан бастап бұл норма Қазақстан резиденттері үшін күшін жойды.
«Зейнетақы төлемдерінің барлық түрі, соның ішінде мұрагерлерге берілетін төлемдер жеке табыс салығын төлеуден босатылған. Тек мұрагер немесе мұрагерлер Қазақстан Республикасының резиденті емес болған жағдайлар ғана ерекшелік болып табылады. Олардың табысынан 10% көлемінде ЖТС ұсталады», — деп нақтылады БЖЗҚ.
Салымшының зейнетақы қаражаты оның жасына қарамастан мұраға қалдырылады. Ең бастысы, оның 1998 жылдан бергі жинақтары болуы керек.
Мұрагерлер не істеуі керек?
Мұраны қабылдау үшін, ең алдымен, нотариусқа жүгіну қажет.
«Бұл үшін мұра ашылған күннен бастап (яғни мұра қалдырушы қайтыс болған күннен бастап) алты ай ішінде нотариусқа бару керек. Нотариустар «Е-нотариат» бірыңғай нотариалдық ақпараттық жүйесі» мемлекеттік ақпараттық жүйесінде тіркелген мұрагерлік іс болған жағдайте БЖЗҚ-ға онлайн-сауал жолдай алады. Олар қордан қайтыс болған салымшының шоттарындағы ақшаның қалдығы мен қозғалысы туралы мәліметтерді сұрата алады», — деп түсіндірді қорда.
Туысы қайтыс болғаннан кейін алты ай өткен соң мұрагерлер мұраға құқық туралы куәлік алады.
Келесі қадам — құжаттар жиынтығымен БЖЗҚ-ның кез келген бөлімшесіне бару қажет. Жеке өзі барудан бөлек, мұра бойынша төлемдерді алуға арналған құжаттарды сенімді өкіл арқылы немесе поштамен де жіберуге болады.
«Мұрагерлік құқыққа ие болғанға дейін де, БЖЗҚ-да жинағы бар қайтыс болған салымшының отбасы мүшелеріне жерлеуге арналған біржолғы төлем берілуі мүмкін. Ол қайтыс болған салымшының жинақтары есебінен төленеді. Төлем сомасы 94 айлық есептік көрсеткіштен (АЕК) аспауы тиіс, 2026 жылы бұл — 406 550 теңге. Мұндай төлем салымшының жинақ көлемінен аспауға тиіс», — деп түсіндірді қор өкілдері.
Мұрагерлер арасындағы барлық даулы мәселе сот тәртібімен шешіледі. Зейнетақы қорына Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген құжаттар жиынтығы ұсынылады, деп атап өтті зейнетақы қорындағылар.
Егер туыстары немесе басқа мұрагерлер шетелде болса
Зейнетақы жинақтарын мұраға алатын туыстары немесе өсиетхат бойынша мұрагерлер шетелде тұрса, олардың Қазақстанға келуі міндетті ме?
БЖЗҚ бұл сұраққа қатысты келесідей түсініктеме берді:
• мұрагерлер құжаттармен бірге қордың кеңсесіне өздері тікелей жүгіне алады;
• мұрагердің сенімді өкілі құжаттар жиынтығымен қордың кеңсесіне өзі баруы керек.
Сондай-ақ, олар құжаттарды БЖЗҚ-ның облыстық филиалдарының бірінің пошталық мекенжайына жібере алады.
Бұл ретте зейнетақы қоры қаражатты мұрагерлерге келесі жолдармен төлейді:
• Қазақстан аумағында — банктер немесе банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар арқылы (төлемдер теңгемен жүргізіледі);
• сондай-ақ төлемдер шетелдік банктер арқылы доллар, еуро, фунт стерлинг, ресей рублімен де жүзеге асырылуы мүмкін.
Егер салымшының мұрагері немесе өсиетхаты болмаса
Салымшының өсиетхаты бойынша да, заң бойынша да мұрагерлері болмағанда немесе олар мұрадан бас тартқан жағдайда, БЖЗҚ-дағы жинақтарды сот иесіз мүлік деп таниды. Мұра ашылғаннан кейін бір жыл өткен соң, ол коммуналдық меншікке өтеді.
Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының материалдарымен жұмыс істегенде тек 30% мәтінді ғана пайдалану, міндетті түрде көзге гиперсілтеме қою арқылы рұқсат етіледі. Толық материалды пайдалану үшін редакцияның рұқсатын алу қажет.
Сізге қызықты болуы мүмкін
Kapital.kz-ті оқыңыз
