Қазақстанда қызанақ пен алма шырындарын өндіру күрт төмендеді
Есесіне апельсин шырынын шығару артқан, оған елдегі барлық шырын өндірісінің жартысы тиесілі
2026 жылдың қаңтар–сәуір қорытындысы бойынша Қазақстанда 22,8 млн литр жеміс және көкөніс шырыны өндірілді — бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 1,2%-ға аз, деп хабарлайды Еnergyprom.kz.
Салыстыру үшін: 2017 жылдың қаңтар–сәуірінде шығарылым көлемі 47,4 млн литрге жетсе, 2018 жылы — 42,9 млн литр болған. Осылайша, соңғы 8 жылда шырын өндірісі іс жүзінде екі есе қысқарды.
Шығарылымның негізгі көлемі бұрындай жеміс шырындарына тиесілі. 2026 жылдың қаңтар–сәуірінде олардың өндірісі 21,8 млн литрді құрады — бұл бір жыл бұрынғыдан 1,9%-ға артық. Олардың үлесіне елде шығарылған барлық шырындардың 95%-дан астамы тиді.
Сонымен қатар көкөніс шырындарының сегменті қысқаруын жалғастыруда. 2026 жылдың алғашқы төрт айында олардың өндірісі бір жыл бұрынғы 1,5 млн литрге қарсы тек 842,1 мың литрді құрады. Шығарылым бірден 44,4%-ға қысқарып, соңғы жылдардағы ең төменгі көрсеткіш болды.
Өндіріс құрылымы да айтарлықтай өзгерді. Апельсин шырынын шығару өте серпінді өсіп жатыр. 2026 жылдың қаңтар–сәуір қорытындысы бойынша оның өндірісі 10,9 млн литрге жетті — бұл бір жыл бұрынғыдан бірден 82,5%-ға артық. Іс жүзінде бүгінде шығарылатын барлық жеміс және көкөніс шырындары көлемінің жартысына жуығы дәл осы санатқа тиесілі.
Сонымен қатар шырынның басқа түрлерінің көбінде өндіріс қысқарды. Алма шырынының өндірісі 30,2%-ға, 5,2 млн литрге дейін, ананас шырыны — 39,5%-ға, 552,8 мың литрге дейін, жеміс шырыны қоспалары — 25%-ға, 3,3 млн литрге дейін азайды. Қызанақ шырынын шығарудың қысқаруы ерекше байқалды: бірден 44,4%-ға, 842,1 мың литрге дейін төмендеді. Бұл ретте дәл осы қызанақ шырыны іс жүзінде елдегі бүкіл көкөніс шырындары сегментін қалыптастырады.
Нарықтағы жағдай тек өндіріс көлемімен ғана емес, ішкі сұраныспен де анықталады. 2026 жылдың қаңтар–наурыз қорытындысы бойынша ішкі нарықта 32,4 млн литр жеміс және көкөніс шырыны өткізілді — бұл бір жыл бұрынғыдан тек 0,7%-ға аз. Бұл тұтынудың салыстырмалы тұрақтылығын көрсетеді. Дегенмен, ағымдағы көрсеткіштер өткен жылдардың деңгейінен айтарлықтай төмен болып қала береді. Салыстыру үшін: 2017 жылдың қаңтар–наурызында шырындарды өткізу көлемі 48,3 млн литрге жеткен болатын.
Тұтынудың төмендеуі отандық өндірістің қысқаруымен қатар жүрді, алайда өнім шығару нарық көлеміне қарағанда жылдамырақ азайды. Нәтижесінде Қазақстан импорттық жеткізілімдерге көбірек тәуелді бола бастады. Егер 2016–2018 жылдары импорттың үлесі тек 16%–19%-ды құраса, 2021 жылдың қаңтар–наурызында бұл көрсеткіш рекордтық 48,8%-ға жетті. Басқаша айтқанда, ішкі нарықтағы шырынның дерлік әрбір екінші литрі шетелдік өнімдер есебінен қамтамасыз етілді.
Соңғы жылдары жағдай біртіндеп өзгере бастады. Отандық өндірістің қысқаруы кезеңінде импортқа тәуелділіктің күрт өсуінен кейін, нарықтағы шетелдік өнімдердің үлесі біртіндеп азайып келеді. 2026 жылдың қаңтар–наурыз қорытындысы бойынша көрсеткіш бір жыл бұрынғы 40,7%-ға қарсы 34,1%-ды құрады. Өткізу көлемі іс жүзінде өзгеріссіз қалған жағдайда, бұл ішкі нарықта отандық өнім позицияларының нығаюын дәлелдейді. Дегенмен, нарықтың үштен бірінен астамы әлі де импорт есебінен қамтамасыз етілуде.
Осы үдерістер аясында тұтынушылық бағалардың өсуі жалғасуда. Биылғы жылдың сәуір айының қорытындысы бойынша жеміс және көкөніс шырындары 2025 жылдың сәуірімен салыстырғанда 16,3%-ға қымбаттады. Жыл басынан бері баға 7,5%-ға, ал тек соңғы айда — 0,9%-ға өсті.
Бағаның өсуі елдің барлық өңірлерінде байқалды, бірақ оның ауқымы айтарлықтай ерекшеленді. Бағаның ең айтарлықтай өсуі Павлодар облысында тіркелді, онда шырындар бір жылда бірден 29,8%-ға қымбаттады. Баға өсімінің жоғары қарқыны Батыс Қазақстан (23,9%-ға), Солтүстік Қазақстан (20,6%-ға), Ақмола және Жетісу облыстарында (20,3%-ға) да белгіленді. Шырындардың ең аз қымбаттауы Түркістан облысында байқалды: 8,4%-ға. Салыстырмалы түрде қалыпты көрсеткіштер Жамбыл облысында (11%-ға) және Шымкентте (11,1%-ға) тіркелді.
Егер ұзақ кезеңді қарастыратын болсақ, бағаның өсуі бұдан да маңыздырақ көрінеді. 2020 жылдың желтоқсанымен салыстырғанда жеміс және көкөніс шырындары 2 еседен астам қымбаттады.
Осылайша, Қазақстанның шырын нарығы он жыл бұрынғыға қарағанда айтарлықтай кішірейген күйінде қалып отыр. Өндіріс пен тұтыну әлі бұрынғы көлемге оралған жоқ, алайда соңғы жылдары отандық өндірушілер позицияларының біртіндеп нығаю белгілері байқалады. Импортқа тәуелділік төмендеп келеді, ал ішкі нарық салыстырмалы тұрақтылық танытуда. Сонымен қатар, сала жоғары бағалық қысыммен бетпе-бет келуді жалғастыруда: соңғы 5 жылда шырындар екі еседен астам қымбаттады, бұл нарыққа әсер ететін негізгі факторлардың бірі болып қала береді.
Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының материалдарымен жұмыс істегенде тек 30% мәтінді ғана пайдалану, міндетті түрде көзге гиперсілтеме қою арқылы рұқсат етіледі. Толық материалды пайдалану үшін редакцияның рұқсатын алу қажет.
Сізге қызықты болуы мүмкін
Kapital.kz-ті оқыңыз
