• Басты бет
• Мемлекет
• Қасым-Жомарт Тоқаев: Алтын Орданың мемлекеттік басқару жүйесі мен экономикасын зерттеу қажет

Қасым-Жомарт Тоқаев: Алтын Орданың мемлекеттік басқару жүйесі мен экономикасын зерттеу қажет

Бұл туралы ол Астанада өткен халықаралық симпозиум барысында айтты

Қасым-Жомарт Тоқаев «Алтын Орда – дала өркениетінің үлгісі: тарих, археология, мәдениет, бірегейлік»» атты симпозиумда Алтын Орда тарихын позитивті пайымдаудың перспективаларын кеңейтуге көмектесетін ғылыми ізденістердің негізгі бағыттары туралы өз пайымын ұсынды. Бұл туралы Ақорданың баспасөз қызметі хабарлайды.

«Жошы ұлысының дәуірлеп тұрған кездегі аумағы 6 миллион шаршы шақырымды алып жатты. Тіпті, Рим империясының ең айбынды кезеңінде мұндай жер көлемі болмаған. Кейбір тарихшылардың пікірі бойынша, Алтын Орданың Дала Римі деп аталуы да – осыдан. Бірақ алып империяның қуаты жерінің көлемінде емес, оның институционалдық негізі, яғни, мемлекеттік басқару жүйесінің мықты болуында еді. Жошы ұрпақтары Хань немесе Габсбург династиялары секілді ғасырлар бойы, яғни, 600 жылдан астам уақыт Ұлы дала төсіндегі түрлі мемлекеттік құрылымдарға билік жүргізді», - деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

Оның пікірінше, бұл факт жошылықтар құрған, әртүрлі этностар мен діндердің үйлесімді қатар өмір сүруін қамтамасыз еткен жүйенің легитимділігі мен өміршеңдігін көрсетеді.

«Бұл Жошы ханның ұрпақтары құрған мемлекет жүйесі тұрақты әрі өміршең болғанын көрсетеді. Соның арқасында әртүрлі этнос пен дін өкілдері тату-тәтті өмір сүрді. Алтын Орда дәуірінде Дала заңы мен ислам құқығының үйлесімді жүйесі қалыптасты. Ал қоғамдық тәртіп қағидатының бастауында Түрік қағанатының құқықтық мәдениеті мен Шыңғыс ханның «Ұлы жасақ» заңы тұрды. Заң үстемдік құрған алып империяның әр түкпірінде адамның және оның мал-мүлкінің қауіпсіздігі толық қамтамасыз етілді. Бұл – қоғамдық тәртіп болды деген сөз», - деп атап өтті президент.

Сондай-ақ Құрылтай институты дала демократиясының бірегей үлгісі болды. Ұлыстың әлеуметтік құрылымы нақты әрі тұрақты болғанымен, қоғамда қатып қалған догма емес, әділдік басты рөл атқарды.

«Әскерде және мемлекеттік аппаратта темірдей тәртіпке, мінсіз қызмет пен меритократия қағидасына ерекше назар аударылды. Мұның бәрі алып державаны мекен еткен барлық этнос және түрлі топ өкілдеріне мол мүмкіндік берді.Осылайша, ұтымды ішкі және сыртқы саясаттың арқасында қоғамда тұрақтылық сақталды, мемлекет те өсіп-өркендеді», - деп толықтырды ол.

Сонымен қатар, президент Алтын Орданың мәмлүктік Мысырмен, Ватиканмен, Византиямен, Осман империясымен және еуропалық сарайлармен белсенді дипломатиялық байланыстарды ұстанып тұрғанын атап өтті. Қасым-Жомарт Тоқаев сондай-ақ Алтын Орданың экономикалық моделін жан-жақты зерттеу керек деп есептейді.

«Алтын Орда Мысыр мәмлүктерімен, Ватиканмен, Византиямен, Осман империясымен және Еуропа елдерімен тығыз дипломатиялық байланыс орнатты. Жалпы, тарихта «Ұлы дүрбелең» деген атпен қалған саяси дағдарыс кезінде де Алтын Орданың мемлекеттік басқару жүйесі сыр берген жоқ, яғни, тұрақтылығын сақтап қалды. Бұл жүйені кейін Еуразия аймағындағы көптеген мемлекет басшылыққа алғаны баршаңызға мәлім», - деді ол. Сонымен қатар империя Ұлы Жібек жолының солтүстік тармағын бақылап, даланы қауіпсіз транзиттік дәлізге айналдырғанын айтылды. Жошы ұлысының аумағы арқылы жыл сайын мыңдаған тонна тауар өтті: Қытайдан жібек, Үндістаннан дәмдеуіштер, Ресейден аң терісі, Еуропадан, Таяу және Орта Шығыстан қолөнершілердің бұйымдары тасымалданды.

Бұған қоса сол замандағы өндірістің жоғары деңгейі мен құрылыс индустриясының ауқымы алтынордалық кірпіште көрініс тапты, бұл сұранысқа ие құрылыс өнімі Ертістен Дунайға дейінгі бүкіл кеңістікте кеңінен қолданылды.

Тұтастай алғанда, Алтын Орда протожаһандық нарықты тудырды немесе құрды деп айтуға болады, оның аясында Еуразияның түкпір-түкпірінен келген іскер адамдар еркін сауда жасап, іс жүргізді, бұл жалпы прогреске ықпал етті, деп түйіндеді мемлекет басшысы.

Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының материалдарымен жұмыс істегенде тек 30% мәтінді ғана пайдалану, міндетті түрде көзге гиперсілтеме қою арқылы рұқсат етіледі. Толық материалды пайдалану үшін редакцияның рұқсатын алу қажет.

Сізге қызықты болуы мүмкін

Kapital.kz-ті оқыңыз