АҚШ пен Иран арасындағы бітім: Қазақстан неге бейбіт процесті қолдайды

АҚШ пен Иран арасындағы екі апталық бітім және Исламабадта өтетін келіссөздер туралы ақпарат аясында қазақстандық саясаткерлер ел экономикасы мен сыртқы саясатына ықтимал әсерін бағалап жатыр. Мәжіліс депутаты Айдос Сарым парламент отырысының сыртында Қазақстанның бұл жағдайға қалай әрекет етуі керектігі жөнінде пікір білдіріп, қазақстандық мұнай тасымалданатын инфрақұрылымға жасалған шабуылдар мәселесін де қозғады, деп хабарлайды Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығы тілшісі.

Өткен түні АҚШ пен Иран екі апталық бітімге келді. Дональд Трамп Иран «іске жарамды» бейбіт жоспар ұсынғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, бұл құжат қақтығысты тоқтатуға көмектесуі мүмкін. Келіссөздер 10 сәуірде Исламабадта өтеді, деп хабарлады Иранның Жоғары ұлттық қауіпсіздік кеңесі.

Мәжіліс сыртында Айдос Сарым Қазақстанның бұл бітімге қатысты ұстанымы туралы пікір білдірді.

«Жалпы бейбіт процесті қолдау керек деп ойлаймын, себебі соғыс та, әлемдік экономиканың күрт өсуі немесе құлдырауы да Қазақстанға пайда әкелмейді. Тіпті қысқа мерзімді бюджеттік артықшылықтар кейін қазақстандық өнімдерге, соның ішінде уранға сұраныстың төмендеуіне алып келуі мүмкін. Сондықтан біз соғыстан ұтпаймыз», – деді ол.

Пәкістандағы келіссөздердің болашағына қатысты сұраққа депутат олардың нәтижелілігіне күмән келтірді.

«Бұл қаншалықты шынайы екенін айту қиын. Иран – дипломатиясы күрделі ел. Оның үстіне, ел басқару сапасы алғашқы көшбасшылардың, әскери және барлау құрылымдарының өкілдері қаза тапқаннан кейін әлсіреген. Мұндай жағдай басқаруда белгілі бір ретсіздік тудырады», – деді ол.

Сонымен қатар 5 сәуірде украиналық дрондар Новороссийск портын қайтадан шабуылдағаны белгілі. Бұл терминал арқылы қазақстандық мұнай да тасымалданады.

«Иә, бұл үлкен мәселе. Дегенмен, тараптардың дипломатиялық келіспеушіліктеріне қарамастан, АҚШ өз міндеттемелерін орындайды деп үміттенемін. Украина елшісінің және АҚШ Мемлекеттік департаментінің мәлімдемелерін білеміз. Сондықтан мұндай жағдайлардың алдын алуға болады деп сенемін. Украинамен де, АҚШ-пен де, акционер компаниялармен де келіссөз жүргізу қажет. Ресеймен әуе қорғанысын күшейту мәселесін талқылау керек. Ал АҚШ пен Еуропа үшін бұл да маңызды, себебі қазақстандық мұнайдың негізгі тұтынушылары – батыс компаниялары. Олар серіктестерінің мүддесін ескеруі тиіс», – деп қорытындылады депутат.

Айта кетейік, Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев АҚШ пен Иран арасындағы бітім туралы келісімді құптап, оның ұзақ мерзімді болатынына үміт білдірді.

Еске салайық, 28 ақпанда Израиль мен АҚШ Иран аумағына соққы жасап, Ислам Республикасының ядролық бағдарламасын жоюды көздеген. Бұған жауап ретінде Иран Израильге және Таяу Шығыстағы бірқатар елдерге – БАӘ, Сауд Арабиясы, Катар, Бахрейн және Кувейтке шабуыл жасаған. 1 наурыз күні иран тарапы ел көшбасшысы аятолла Әли Хаменейдің қаза тапқанын растады. Соған қарамастан, қақтығыс ушыға түсті.

Айта кетейік, АҚШ пен Иран арасындағы уақытша бітім Пәкістан мен Қытайдың делдалдығымен жасалған. Келісім Дональд Трамп қойған ультиматум мерзімі аяқталуға аз уақыт қалғанда қабылданды. Құжатқа сәйкес, Тегеран Ормуз бұғазын кеме қатынасы үшін ашуға, ал Вашингтон аймақтағы әскери операцияларды тоқтатуға міндеттенді.