- Басты бет
- Қаржы
- Қазақстанда қызметкерлерді жазатайым оқиғалардан сақтандыру жүйесін қайта қарау ұсынылды
Қазақстанда қызметкерлерді жазатайым оқиғалардан сақтандыру жүйесін қайта қарау ұсынылды
Бастама авторлары өндірістік тәуекелі әртүрлі компаниялар бірдей сақтандыру жарнасын төлейтінін айтып отыр
Мәжілістің пленарлық отырысында Respublica фракциясының депутаты Айдарбек Қожаназаров үкіметке депутаттық сауал жолдап, қызметкерлерді жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру (ЖОМС) жүйесін қайта қарап, сақтандыру жарналарын есептеудің тәуекелге негізделген сараланған моделіне көшуді ұсынды, деп хабарлайды Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының тілшісі.
Депутаттың айтуынша, қазіргі ЖОМС жүйесінде өндірістік тәуекел деңгейі мүлде әртүрлі компаниялардың бірдей сақтандыру жарнасын төлеуі секілді құрылымдық теңгерімсіздік бар.
«Үш бағдарламашысы бар шағын IT-компания мен қауіпті өндіріс орны сақтандыруға бірдей – жылына 85 мың теңге төлейді деп елестетіп көріңіз. Бұл қателік емес. Бұл – заң. Бүгін мен осы заң мемлекет пен бизнеске жүздеген миллиард теңге шығын әкеліп отырғанын түсіндіремін», – деді Айдарбек Қожаназаров премьер-министрге қарата сөйлеген сөзінде.
Ол жүйенің бастапқы мақсаты қызметкерлерді қорғау болғанымен, іс жүзінде сақтандыру компанияларының мүддесіне көбірек жұмыс істеп отырғанын айтты.
«Қызметкерлерді жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру жүйесі адамдарды қорғау үшін құрылған. Бірақ практикада ол барған сайын қызметкерлер мен бизнеске емес, сақтандыру компанияларының мүддесіне қызмет етіп отыр», – деді депутат.
Оның мәліметінше, елде 7,1 млн қызметкер сақтандырылған, олардың шамамен 1,5 миллионы – бухгалтерлер, бағдарламашылар, заңгерлер мен әкімшілер секілді кеңсе мамандықтарының өкілдері. Олар кәсіби тәуекелі төмен санатқа жатады.
Алайда 2025 жылы осы санатта небәрі 75 жазатайым оқиға тіркелген. Бұл шамамен әр 20 мың қызметкерге бір жағдайдан келеді.
«Бірақ олар үшін ең төменгі сақтандыру төлемі еңбек жағдайы шын мәнінде қауіпті кәсіпорындармен бірдей деңгейде белгіленген. Ал ол жердегі жарақаттану деңгейі 146 есе жоғары», – деді ол.
Мысал ретінде депутат жылдық жалақы қоры шамамен 5 млн теңге болатын шағын IT-компанияның есебін келтірді.
«Экономикалық тұрғыдан негізделген сақтандыру төлемі – 14,5 мың теңге. Бірақ заң бойынша компания 85 мың теңге төлеуге міндетті. Бұл шамамен алты есе көп», – деді ол.
Айдарбек Қожаназаровтың сөзінше, мұндай айырмашылық нақты тәуекел деңгейін көрсетпейді және іс жүзінде қаражаттың сақтандыру секторының пайдасына қайта бөлінуіне әкеледі.
«Бұл айырмашылық қайда кетеді? Сақтандыру компанияларына. Қызметкерлер үшін нақты тәуекелге еш қатысы жоқ», – деді депутат.
Ол сондай-ақ шағын бизнес мәселесіне тоқталып, төрт қызметкері бар, 15 жылдан астам уақыт ішінде бірде-бір сақтандыру жағдайы болмаған бухгалтерлік компанияны мысалға келтірді.
«Жыл сайын ол міндетті сақтандыруға 85 мың теңге төлейді. Осы ақшаға қызметкерлердің жалақысын көтеруге немесе техниканы жаңартуға болар еді. Оның орнына ол іс жүзінде ешқашан қажет болмайтын жүйенің «донорына» айналып отыр», – деді ол.
Депутаттың бағалауынша, елде жүздеген мың осындай кәсіпорын бар.
Одан әрі ол ЖОМС жүйесінің жалпы статистикасын келтірді. 2025 жылы сақтандыру компаниялары 136 млрд теңге көлемінде сыйақы жинаған, ал зардап шеккендерге төленген өтемақы көлемі 45 млрд теңгені құраған.
«Бұл жиналған сомадан үш есе аз», – деді депутат.
Сонымен қатар ол бизнеске түсетін әкімшілік жүктеменің артып отырғанына назар аударды. ЖОМС келісімшарты болмағаны үшін шағын бизнеске салынатын айыппұл шамамен 700 мың теңгеге, ал орта бизнес үшін 1,7 млн теңгеге дейін жетеді.
«Айыппұл полистің өз құнынан сегіз есе жоғары», – деді депутат.
Балама модель ретінде ол Германия тәжірибесін мысалға келтірді. Онда сақтандыру жүйесі салалық коммерциялық емес бірлестіктерге негізделіп, тарифтер жыл сайын жарақаттану деңгейіне қарай қайта қаралады.
«Тәуекелі төмен бизнес аз төлейді. Тәуекелі жоғары бизнес көп төлейді. Әділеттілік деген осы», – деді ол.
Оның пікірінше, Қазақстандағы қазіргі модель керісінше жұмыс істейді: тәуекелі төмен компаниялар артық төлеуге мәжбүр.
«Бізде керісінше: тәуекел неғұрлым аз болса, артық төлем соғұрлым көп», – деді депутат.
Ол реформаның ықтимал экономикалық әсеріне де тоқталды. Оның есебінше, ең төменгі шекті 5 АЕК-ке дейін төмендетіп, тәуекелге негізделген модельге көшу арқылы мемлекет бюджет саласының есебінен жыл сайын 120 млрд теңгеден астам қаражат үнемдей алады. Себебі сақтандырылғандардың шамамен 2 миллионы – мемлекеттік және квазимемлекеттік сектор қызметкерлері.
«Жылына 120 млрд теңге – ондаған жаңа мектеп. Бұл ауруханалар. Бұл бюджеттік сала қызметкерлерінің жалақысын көтеру», – деді ол.
Депутаттың айтуынша, егер реформа жүргізілмесе, 2030 жылға дейінгі жиынтық шығын шамамен 480 млрд теңгені құрауы мүмкін.
«Егер реформаны 2030 жылға дейін кейінге қалдырса, мемлекет тағы кемінде 480 млрд теңге артық төлейді», – деді ол.
«Осындай айқын теңгерімсіздік бола тұра, неге жүйе әлі күнге дейін қызметкерлердің, бизнестің және мемлекеттің емес, сақтандыру компанияларының мүддесіне жұмыс істеп келеді?», - деп сұрақ қойды үкіметке сөзін қорытындылаған депутат.
Respublica партиясы фракциясы депутаттық сауал аясында үкіметтен:
• қаржы министрлігі мен қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің ЖОМС-тың тәуекелге негізделген моделіне көшу бойынша есептерін ұсынуды;
• соңғы үш жылдағы сақтандыру компанияларының кірістері мен шығыстары құрылымын жариялауды;
• кәсіби тәуекелдің нақты деңгейін ескере отырып, сақтандыру сыйақысының ең төменгі мөлшерін қайта қарауды;
• шағын және кеңсе бизнесіне түсетін негізсіз қаржылық жүктемені азайтуды сұрады.
«Тәуекел минималды жерде төлем де минималды болуы керек. Қазір бәрі керісінше», – деді депутат.
Айта кетейік, 2025 жылы Қазақстанда өндірісте 133 адам қаза тапқан. Өткен жылы жұмыс орнындағы жазатайым оқиғаларға байланысты 2,7 млрд теңге көлемінде сақтандыру төлемі есептелген.
Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының материалдарымен жұмыс істегенде тек 30% мәтінді ғана пайдалану, міндетті түрде көзге гиперсілтеме қою арқылы рұқсат етіледі. Толық материалды пайдалану үшін редакцияның рұқсатын алу қажет.
Kapital.kz-ті оқыңыз
