Білім болашағы: Қазақстан мектептеріне жасанды интеллектті енгізу стратегиясы
Президент бастамасы аясында мектептерде AI технологияларын енгізу жекелендірілген оқытуды дамытуға, қала мен ауыл арасындағы білім алшақтығын азайтуға және цифрлық білім беру экожүйесін қалыптастыруға бағытталған
Қазіргі әлемде білім беру жүйесі түбегейлі жаңғыру кезеңін бастан өткеріп отыр. Ақпараттық технологиялардың қарқынды дамуы мен жасанды интеллекттің күнделікті өмірге енуі оқу үдерісін ұйымдастырудың жаңа тәсілдерін талап етеді. Осы тұрғыдан алғанда, білім беру тек әлеуметтік сала емес, елдің ұзақ мерзімді дамуын айқындайтын стратегиялық бағыт ретінде қарастырыла бастады. Мұндай өзгерістер адами капиталдың сапасына тікелей әсер етіп, білімнің рөлін бұрынғыдан да күшейтті.
Осы бағытта Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев мектептерде жасанды интеллект технологияларын кезең-кезеңімен енгізуді көздейтін Жарлыққа қол қойды. Құжатта 2026–2029 жылдарға арналған кешенді жоспар әзірлеу міндеті қойылып, ол жекелендірілген оқыту жүйесін дамытуға, цифрлық инфрақұрылымды жетілдіруге, педагогтердің кәсіби деңгейін арттыруға және оқушылардың дербес деректерін қорғауға бағытталған. Бұл бастама білім беру сапасын жаңа деңгейге көтеріп қана қоймай, қала мен ауыл мектептері арасындағы мүмкіндіктер теңсіздігін азайтуға да ықпал етеді. Сонымен бірге жасанды интеллект оқыту үдерісін дараландырып, әр оқушының қабілетіне сай білім алуға жағдай жасайды.
Дегенмен, білім беру жүйесіне енгізілетін кез келген технология мұғалімнің орнын алмастыруға емес, оның қызметін толықтыруға бағытталуы тиіс. Себебі оқушының тұлғалық дамуы, тәрбиесі және құндылықтық бағдарын қалыптастыруда педагогтің рөлі шешуші болып қала береді. Сонымен қатар академиялық адалдықты сақтау, оқу мазмұнының сапасын бақылау және дербес деректердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері ерекше маңызға ие. Осы тұрғыда пікір білдірген Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті, Жасанды интеллект және ақпараттық технологиялар кафедрасының қауымдастырылған профессоры, PhD доктор Мархаба Карменова бұл бастаманы Қазақстанның қауіпсіз, тиімді және заманауи цифрлық білім беру жүйесін қалыптастырудағы маңызды стратегиялық қадам ретінде бағалайды.
- Президент Касым-Жомарт Токаев өз Жарлығында мектептерге жасанды интеллектті енгізуді адами капиталды дамытумен байланыстырады. Мемлекет басшысы деңгейінде білім беру саласының тек әлеуметтік бағыт ретінде ғана емес, ел болашағының стратегиялық негізі ретінде қарастырылуы қаншалықты маңызды?
- Мемлекет басшысы атап өткендей, білім беру саласы ол ел болашағының стратегиялық негізі және кез келген мемлекеттің дамуы мен болашағының маңызды іргетасы болып табылады, яғни сапалы білім мен адами капиталды дамыту елдің ұзақмерзімді бәсекеге қабілеттілігінің негізгі факторы. Сондықтан мектептерге жасанды интеллектті енгізу тек технологиялық жаңару емес, ол болашақ ұрпақтың интеллектуалдық әлеуетін арттыруға бағытталған стратегиялық қадам. Мемлекет деңгейінде білім беру саласына осындай басымдық берілуі Қазақстанның цифрлық дәуірдегі орнықты дамуына және халықаралық деңгейдегі бәсекеге қабілетті мамандар даярлауға негіз қалайды. Мұндай көзқарас Қазақстанның білім сапасын халықаралық деңгейге жақындатуға және одан ары дамытуға мүмкіндік береді.
-Құжатта 2026–2029 жылдарға арналған жекелендірілген оқытуды, цифрлық инфрақұрылымды, педагогтерді даярлауды және оқушылардың деректерін қорғауды қамтитын Кешенді жоспар әзірлеу міндеті қойылған. Мектептегі білім беру жүйесіне жасанды интеллектті енгізудегі Қазақстанның мұндай жүйелі тәсілі нені аңғартады?
- Қазақстанның жасанды интеллектті білім беру жүйесіне енгізудегі мұндай кешенді тәсілі бұл бағыттың тек технологиялық жаңарту емес, білім беру жүйесін толық трансформациялау деңгейінде қарастырылып отырғанын аңғартады. Құжатта жекелендірілген оқыту, цифрлық инфрақұрылым, педагогтерді даярлау және деректер қауіпсіздігі қатар қарастырылған. Сонымен бірге, «Келешек мектептері» жобасы, мұғалімдердің цифрлық құзыреттілігін арттыру бағдарламалары және халықаралық стандарттарға негізделген білім беру бастамалары іске асырылып жатыр. Бұл Қазақстанда қауіпсіз, сапалы және заманауи цифрлық білім беру экожүйесін қалыптастыруға бағытталғанын айқындайды.
Сонымен қатар, мұндай жүйелі саясат оқушылардың жеке қабілетін ескеруге мүмкіндік береді. Мысалы, әлемдік тәжірибеде және түрлі халықаралық жобаларда жасанды интеллект оқушының білім деңгейіне қарай оқу материалын бейімдеуге көмектеседі. Бұл өз кезегінде білім сапасын арттыруға және қала мен ауыл мектептері арасындағы алшақтықты азайтуға ықпал етеді.
- Жарлықтағы негізгі басымдықтардың бірі — қала мен ауыл мектептері арасындағы білім сапасы алшақтығын қысқарту. Балалардың заманауи білім беру мүмкіндіктеріне тең қолжетімділігі тұрғысынан мемлекеттік саясаттың бұл бағытын қалай бағалайсыз?
- Қала мен ауыл мектептері арасындағы білім сапасы алшақтығын қысқарту әлеуметтік теңдік пен әділеттілікті қамтамасыз етудегі маңызды қадам. Жасанды интеллект технологиялары шалғай өңірлердегі оқушыларға да сапалы білім ресурстарына, цифрлық платформаларға және заманауи оқыту әдістеріне, жекелендірілген оқыту мүмкіндіктеріне қол жеткізуге мүмкіндік береді. Бұл балалардың тұрғылықты жеріне қарамастан өз қабілетін дамытуына жағдай жасайды.
- Президент жасанды интеллект педагогтердің кәсіби қызметін алмастырмайтын, тек қосымша тиімді құрал болуы тиіс екенін ерекше атап өтті. Технология мен мұғалім рөлінің арасындағы мұндай тепе-теңдік неге қазақстандық мектеп үшін аса маңызды?
- Президент атап өткендей, жасанды интеллект педагогті алмастыратын емес, оның жұмысын қолдайтын тиімді құрал болуы тиіс. Бұл тепе-теңдік қазақстандық мектеп үшін аса маңызды, себебі жасанды интеллект оқу материалын талдау, тапсырмаларды жекелендіру және мұғалімнің жүктемесін азайтуда тиімді болғанымен, ол мұғалімнің тәрбиелік, психологиялық және адами рөлін алмастыра алмайды. Әсіресе мектепте оқушының тұлғалық дамуы, құндылықтарды қалыптастыру және тікелей қарым-қатынас маңызды орын алады. Сондықтан халықаралық тәжірибедегідей, Қазақстанда да жасанды интеллект білім сапасын арттыратын қосымша құрал ретінде қолданылып, басты рөл педагогтің кәсіби құзыретінде сақталуы қажет.
- Қазақстан білім беру саласындағы жасанды интеллектіні қолданудың стандарттарын қалыптастыруға, соның ішінде академиялық адалдықты, контент сапасын және дербес деректерді қорғауды қамтамасыз етуге бағытталған жүйелі саясатқа көшуде. Мұндай саясат мектепті цифрлық трансформациялаудың жауапты әрі қауіпсіз моделін қалыптастырады деп айтуға бола ма?
- Иә, мұндай саясатты мектепті цифрлық трансформациялаудың жауапты әрі қауіпсіз моделін қалыптастыруға бағытталған маңызды қадам деп айтуға болады. Себебі, жасанды интеллектті білім беру жүйесіне енгізу тек технологиялық мүмкіндіктермен шектелмеуі тиіс. Академиялық адалдықты сақтау, контент сапасын бақылау және оқушылардың дербес деректерін қорғау ол қазіргі цифрлық білім беру ортасының негізгі талаптары. Президент Касым-Жомарт Токаев та жасанды интеллект педагогтің орнын алмастырмай, білім сапасын арттыратын қосымша құрал болуы қажет екенін атап өтті. Сондықтан Қазақстанда жасанды интеллектті қолданудың нақты стандарттарын қалыптастыру қауіпсіз, этикалық және тиімді цифрлық білім беру жүйесін дамытуға негіз болады.
Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының материалдарымен жұмыс істегенде тек 30% мәтінді ғана пайдалану, міндетті түрде көзге гиперсілтеме қою арқылы рұқсат етіледі. Толық материалды пайдалану үшін редакцияның рұқсатын алу қажет.
Kapital.kz-ті оқыңыз
