• Басты бет
• Эксперты
• Каспийдің таяздануы: Астанада Тегеран конвенциясының жаңа іс-қимыл жоспары талқыланды

Каспийдің таяздануы: Астанада Тегеран конвенциясының жаңа іс-қимыл жоспары талқыланды

Бес мемлекет 2026–2036 жылдарға арналған стратегиялық құжатты әзірлеуге кіріседі

Астанада өтіп жатқан Өңірлік экологиялық саммит аясында Каспий маңы мемлекеттерінің өкілдері теңіздің экожүйесін сақтау мәселесін талқылады. Тегеран конвенциясы аясындағы жоғары деңгейдегі диалог көрсеткендей, Каспий деңгейінің төмендеуі тек экологиялық емес, сонымен қатар порттар инфрақұрылымы мен логистикаға әсер ететін күрделі экономикалық сын-қатерге айналды, деп хабарлайды Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығы.

Қазақстан Республикасының Экология және табиғи ресурстар вице-министрі Жомарт Әлиев өз сөзінде бірегей экожүйені сақтау «бестік» елдерінің ортақ басымдығы екеніне назар аударды. Ол Қазақстан Президенті Касым-Жомарт Токаевтың кешенді мемлекетаралық бағдарлама әзірлеу туралы бастамасының маңыздылығын атап өтті.

«Бүгінде Каспий күрделі сын-қатерлерге тап болып отыр: теңіз деңгейінің өзгеруі, экожүйелердің деградациясы, ластану. Бұл процестер барлық Каспий маңы елдерінің мүдделеріне әсер етеді және келісілген, ғылыми негізделген және ұзақ мерзімді шешімдерді талап етеді. Тегеран конвенциясы біздің ынтымақтастығымыздың басты құқықтық және институционалдық механизмі болып қала береді. Теңіздің тұрақты болашағы тек Әзербайджан, Иран, Ресей, Түркменстан және Қазақстанның тығыз іс-қимылы арқылы ғана мүмкін болады», — деді Жомарт Әлиев.

Бұған қоса вице-министр Қазақстанның өткен жылы арнайы ғылыми-зерттеу институтын құрғанын және Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасымен су ресурстарын сақтау бойынша мемлекетаралық бағдарлама әзірленіп жатқанын тілге тиек етті.

БҰҰ Бас хатшысының орынбасары және ЮНЕП-тің атқарушы директоры Ингер Андерсен Каспийдегі ахуалды «экологиялық және гуманитарлық дағдарыс» деп сипаттады. Оның мәліметінше, 1990 жылдардан бері су деңгейі 2 метрге төмендеген.

«Бұл — экологиялық та, гуманитарлық та дағдарыс, өйткені Каспий теңізіне келетін зиян порттарға, балық шаруашылығына, инфрақұрылымға және жағалаудағы қауымдастықтарға қауіп төндіреді. Бұл үлкен экономикалық шығындарға, азық-түлік қауіпсіздігіне және адамдардың қоныс аударуына әкеп соғады», — деді Ингер Андерсен.

БҰҰ өкілі барлық тараптарды 2026–2036 жылдарға арналған іс-қимыл жоспарын аяқтауға және оны жүзеге асыруды кідіртпеуге шақырды.

Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрінің орынбасары Дмитрий Тетенькин теңіз деңгейінің өзгеруін табиғи заңдылық ретінде қарастыруды ұсынды. Ол бұл мәселенің саясиланбауы тиіс екенін қадап айтты.

«Ресейлік ғалымдардың бағалауы бойынша, Каспий теңізі деңгейінің көпжылдық ауытқуы — оның табиғи заңдылығы. Мәселенің саясилануына және БАҚ-та өзендердің реттелуі теңіз деңгейінің төмендеуіне әкеледі деген ақпараттың таралуына жол бермеу керек. Ресей Федерациясы мұндай интерпретациямен үзілді-кесілді келіспейді», — деп мәлімдеді Ресей өкілі.

Сонымен қатар, Әзірбайжанның Экология және табиғи ресурстар вице-министрі Рауф Гаджиев жағалау сызығының тартылуы биоалуантүрлілікке, соның ішінде бекіре тұқымдас балықтар мен Каспий итбалығына үлкен қауіп төндіріп тұрғанын жеткізді.

«Біз жағалау сызығының қалай шегініп жатқанын, Каспий итбалығы мен бекіре тұқымдастар сияқты сирек кездесетін түрлердің тіршілік ету жағдайы қалай өзгеріп жатқанын көріп отырмыз. Бұл өзгерістер мемлекеттік шекараны білмейді», — деді Рауф Гаджиев.

Иран Ислам Республикасының Қазақстандағы Төтенше және өкілетті елшісі Али Акбар Джоукар Тегеран конвенциясы Хатшылығының жұмысына қатысты сыни пікір білдірді. Оның айтуынша, Хатшылықтың штаб-пәтерін Каспий аймағына көшіру мәселесі 11 жылдан бері шешімін таппай келеді.

«Өкінішке орай, Тегеран конвенциясы Хатшылығының штаб-пәтерін Каспий аймағында орналастыру туралы келісімдерге қарамастан, 11 жыл өтсе де бұл маңызды қадам жүзеге асырылмады. Осы уақытқа дейін біз конвенцияны іске асыру үшін көптеген мүмкіндіктерді жоғалттық және қазіргі экологиялық проблемалардың көбі осы кешігудің салдары болып табылады. Хатшылықтың ротациялық негізде жұмыс істемеуі және оның әкімшілік-қаржылық құрылымындағы іркілістер экологиялық проблемаларды ушықтырып жатыр», — деді елші.

Сондай-ақ, Иран тарапы 2026 жылдың тамыз айында Тегеранда Каспий маңы мемлекеттері басшыларының жетінші саммитін өткізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.

Панельдік сессияның қорытындысы бойынша, тараптар 2026–2036 жылдарға арналған өңірлік іс-қимыл жоспарын бекітуге уағдаласты. Бұл құжат мониторинг жүйесін біріздендіруді, деректер алмасуды жеделдетуді және халықаралық қаржы институттарының инвестицияларын тартуды көздейді.

Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының материалдарымен жұмыс істегенде тек 30% мәтінді ғана пайдалану, міндетті түрде көзге гиперсілтеме қою арқылы рұқсат етіледі. Толық материалды пайдалану үшін редакцияның рұқсатын алу қажет.

Сізге қызықты болуы мүмкін

Kapital.kz-ті оқыңыз