Халық үшін газ 15%-ға қымбаттады
Қазақстандағы газ өндіру динамикасы әркелкі күйінде қалып отыр
Қазақстанда табиғи газ өндірісі бірнеше жылғы тұрақты өсімнен кейін ағымдағы жылы айтарлықтай қысқарды. 2026 жылдың қаңтар–сәуір айларының қорытындысы бойынша елде газ тәріздес күйдегі 8,4 млрд текше метр табиғи газ өндірілді — бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 12,6%-ға аз. Салыстыру үшін айтсақ: бір жыл бұрын өндіріс көлемі қарастырылып отырған кезең үшін рекордтық 9,6 млрд текше метрге жеткен болатын. Ағымдағы қысқару соңғы жылдардағы ең елеулі қысқару болды және іс жүзінде 2023–2025 жылдары жинақталған өсімнің бір бөлігін жоққа шығарды, деп жазады energyprom.kz.
Тұтастай алғанда, елдегі газ өндіру динамикасы біркелкі емес күйінде қалып отыр. 2021 жылғы 4,9%-дық құлдыраудан кейін сала қайтадан өсімге оралды: 2022 жылы өндіріс 2,8%-ға, 2023 жылы — 3,2%-ға, 2024 жылы — бірден 9,4%-ға, ал 2025 жылы — тағы 8,7%-ға артты. Алайда ағымдағы жылы тренд өзгерді. Соған қарамастан, өндіріс көлемі алдыңғы жылдардың көпшілігінің көрсеткіштерінен жоғары болып қалып отыр. Салыстыру үшін айтсақ: 2016 жылдың қаңтар–сәуір айларында Қазақстанда тек 7,1 млрд текше метр газ өндірілген еді.
Осымен бір уақытта халық үшін табиғи газдың бағасы өсуін жалғастыруда. 2026 жылдың мамыр айының қорытындысы бойынша бөліп-тарату желілері арқылы тасымалданатын газ өткен жылдың мамырымен салыстырғанда 15%-ға қымбаттады. Дәл осындай баға өсімі бір жыл бұрын да байқалған болатын.
Жалпы алғанда, газдың қымбаттауының жеделдеуі соңғы жылдардағы тұрақты үрдіске айналды. Егер 2021 жылы бағаның өсімі жылдық мәнде тек 0,3%-ды құраса, 2022 жылы баға 3,2%-ға, 2023 жылы — 2,4%-ға, 2024 жылы — 9,1%-ға, ал 2025 және 2026 жылдары — 15%-ға өсті. Ағымдағы жылы бөліп-тарату желілері арқылы тасымалданатын газдың ең айтарлықтай қымбаттауы Солтүстік Қазақстан облысында тіркелді, онда баға 2025 жылдың мамырымен салыстырғанда бірден 63,4%-ға өсті.
Бұдан бөлек, бағаның айтарлықтай өсімі Атырау (42,9%-ға) және Қызылорда (21,1%-ға) облыстарында, сондай-ақ Алматы қаласы мен Жетісу облысында (19,1%-ға) байқалды. Бірқатар өңірлерде қымбаттау қалыптырақ болды, ал Ақмола облысында газ бағасы бір жыл ішінде өзгерген жоқ. Бағаның өсімі ұзақ мерзімді перспективада да байқалады. Егер 2016 жылдың сәуірінде бөліп-тарату желілері арқылы тасымалданатын табиғи газдың орташа тарифі текше метріне 15,35 теңгені құраса, ағымдағы жылдың сәуіріне қарай ол 39,05 теңгеге жетті. Осылайша, 10 жыл ішінде тариф 2,5 есе өсті. Әсіресе айтарлықтай өсім 2020 жылдан кейін орын алды. Соңғы бес жылда газдың құны текше метріне 18,61 теңгеден 39,05 теңгеге дейін, яғни екі еседен астам уақытқа өсті.
Тарифтің өсуіне қарамастан, Қазақстан бұрынғысынша халық үшін табиғи газ ең қолжетімді елдердің бірі болып қала береді. Мәселен, 2025 жылдың қыркүйегіне қарай үй шаруашылықтары үшін табиғи газдың әлемдік орташа бағасы кВт·сағ үшін 0,086 долларды құрады. ҚР-да 2026 жылдың сәуіріндегі қолданыстағы тарифтер негізіндегі есептеулер бойынша, үй шаруашылықтары үшін табиғи газдың бағасы кВт·сағ үшін шамамен 0,007 долларды құрайды — бұл әлемдік орташа көрсеткіштен шамамен 12 есе аз. Тарифтерді салыстыру үшін табиғи газдың бағасы 1 текше метр = 10,5 кВт·сағ коэффициентіне сүйене отырып, текше метрден киловатт-сағатқа қайта есептелді. Қазақстан, Ресей, Өзбекстан және Қырғызстан үшін доллармен көрсетілген бағалар валюталардың ағымдағы айырбастау бағамдары бойынша есептелген.
Ең төменгі көрсеткіштер Алжир мен Беларусьте байқалады. Өзбекстанда халық үшін табиғи газ ағымдағы жылдың маусым айында кВт·сағ үшін шамамен 0,008 доллар тұрады, Ресейде — ағымдағы жылы 0,012 доллар (өңірге байланысты — текше метріне 8–10 ресейлік рубль), ал Қырғызстанда — өткен жылдың мамыр айындағы мәліметтер бойынша 0,025 доллар.
Сонымен қатар АҚШ-та баға кВт·сағ үшін 0,048 долларға, Қытайда — 0,051 долларға жетеді. Газ халыққа ең қымбатқа түсетін елдер — Швеция (0,233 доллар) және Бразилия (0,219 доллар). Нарықтағы жағдай бірмәнді емес көрінеді. Бір жағынан, Қазақстан әлемде халық үшін табиғи газға ең төмен тарифтер белгіленген елдердің бірі болып қала береді. Екінші жағынан — ішкі бағалар өсуін жалғастыруда, ал ағымдағы жылы өндіріс көлемі айтарлықтай қысқарды. Бұл елдің газ нарығының күрделі сынақтармен бетпе-бет келуін жалғастырып жатқанын көрсетеді: өндіріс көлемі азайған тұста тұтынушылар үшін бағалар өсуін тоқтатар емес.
Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының материалдарымен жұмыс істегенде тек 30% мәтінді ғана пайдалану, міндетті түрде көзге гиперсілтеме қою арқылы рұқсат етіледі. Толық материалды пайдалану үшін редакцияның рұқсатын алу қажет.
Сізге қызықты болуы мүмкін
Kapital.kz-ті оқыңыз
