- Басты бет
- Технологии
- 33 секундта талдау: MedTech-стартап бүйрек трансплантациясын қалай жеделдетуде
33 секундта талдау: MedTech-стартап бүйрек трансплантациясын қалай жеделдетуде
Cortex AI негізін қалаушы Асылжан Абдуллаев 19 жасында трансплантация кезінде ағзаның кері қабылдану қаупін жедел болжауға арналған ЖИ жүйесін әзірледі
Нью-Йорк университетінің медициналық орталығының (NYU Langone Health) деректеріне сәйкес, әлем бойынша созылмалы бүйрек аурулары бар ересектер саны 1990 жылдан бері екі еседен астам өсіп, 788 млн адамға жеткен. Бұл аурулар өлім себептерінің ішінде тоғызыншы орында тұр. Жол-көлік оқиғалары кезінде алынған жарақаттар да бүйрек трансплантациясына себеп болуы мүмкін. Ағзаның сәтті қабылдану ықтималдығын арттыру үшін 19 жастағы қызылордалық Асылжан Абдуллаев пен Cortex AI командасы жасанды интеллект негізіндегі жүйе әзірледі. Ол бүйректің кері қабылдану қаупін 84% дәлдікпен болжайды, ал деректерді өңдеу небәрі 33 секундты алады.
«Мұндай жедел талдау ауыр халдегі науқастар үшін аса маңызды, өйткені оларға шұғыл трансплантация қажет. Мысалы, жол апатынан кейін», – дейді стартапер.
Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының тілшісіне берген сұхбатында Асылжан Абдуллаев жүйенің жұмысы, трансплантологиядағы мәселелер және Сауд Арабиясынан инвестор тарту туралы айтып берді.
Хакатондарға қызығушылық және ChatGPT-тің жергілікті баламасын жасау
Асылжан Абдуллаев бала кезінен компьютерлік ойындарға әуес болған.
«Бес жасымнан бастап Counter-Strike, кейін GTA ойнадым. 11 жасымда алғаш рет Unity платформасында компьютерлік ойын жасап көрдім, содан кейін бағдарламалаумен белсенді айналыса бастадым. 2022 жылы, 16 жасымда, қазақ тіліндегі ChatGPT-ке ұқсас алғашқы нұсқаны жасадым. Ол кезде жаһандық ChatGPT Қазақстанда қазіргідей кең қолданылмаған еді», – деп еске алады ол.
Мектептен кейін 17 жастағы Асылжан Astana IT University-дің «Цифрлық журналистика» мамандығына оқуға түсті. Сол жерде ол бағдарламалауды меңгерген талантты бірінші курс студенттерінен команда жинады.
«Біз төрт адам болдық. Әртүрлі хакатондарға қатысу үшін бірігуді ұйғардық. Кейбірінде жүлделі орындарға ие болдық. Бағдарламалау бойынша белгілі бір деңгейге жеткен соң, өз стартабымызды құруға шешім қабылдадық», – дейді ол.
Суретте: команда Таиландта өткен Enactus World Cup 2025 байқауының финалына шықты, бұл – Қазақстан тарихындағы әлемдік кубоктағы алғашқы финалистер
Суретте: команда Бразилияда өткен ENACTUS KAZAKHSTAN NATIONAL EXPO 2026 ұлттық кубогында жеңімпаз атанып, Қазақстанның ұлттық чемпионы болды, осылайша әлемдік деңгейдегі додада ел намысын қорғайтын құрамға жолдама алды.
Өкпе обырын ЖИ көмегімен диагностикалау
2024 жылдың қарашасында ол пікірлестерімен бірге MedTech жоба әзірледі. Жасанды интеллект көмегімен жүйе рентген суреттерін талдап, өкпе обырын ерте сатысында 3 минут ішінде анықтай алатын. Стартапердің айтуынша, диагностика дәлдігі 94,1% болған.
«Дәрігерлерге түсетін жүктеменің көп болуына байланысты өкпедегі патология байқалмай қалуы мүмкін, ал бұл науқас үшін өте қауіпті. Біздің жүйе рентген суреттерінен патологияның ең ұсақ белгілерін анықтады. Кейін маман назар аударуы тиіс аймақтарды көрсетті. Келесі кезеңде аурудың болу ықтималдығы пайыздық көрсеткішпен берілді. Біздің жүйенің ерекшелігі – онкожасушалар туралы қосымша түсініктемелер берілді. Сондай-ақ платформаны қолданыстағы PACS медициналық инфрақұрылымына енгізуге болатын. Бұл рентген, МРТ, КТ сияқты медициналық суреттерді сақтау және тарату жүйесі. Қазір жоба уақытша тоқтатылды», – дейді стартапер.
Ескірген деректер
2025 жылдың желтоқсанында команда трансплантацияланған бүйректің кері қабылдану қаупін ЖИ арқылы болжайтын жүйе әзірлеуге кіріскен.
«Бізге трансплантолог дәрігер хабарласып, ғылыми зерттеу жүргізіп жатқанын айтты. Оның сөзінше, Қазақстанда 2000-жылдардан бері Trinis жүйесі жұмыс істейді. Ол донорлар мен реципиенттерді есепке алу және «донор–реципиент» жұбын автоматты түрде таңдау үшін жасалған. Алайда жүйеде 5-8 жыл бұрын қайтыс болған әлеуетті донорлар да тіркеліп қалған. Ал донордың бүйрегін алу тек 24-36 сағат ішінде, кей жағдайда арнайы жабдық болса 72 сағатқа дейін ғана мүмкін. Демек, қолданыстағы база дұрыс жаңартылмайды, бұл нақты донорларды іздеу процесін тежейді. Дәрігер бізге тиімді жүйе қажет екенін айтып, жаңа платформа әзірлеуді ұсынды. Сөйтіп біз трансплантологпен бірге осы жобаны бастады», – дейді ол.
Кейін алғашқы команда тарады, Асылжан жаңа құрам жасақтады.
«Қазір біз 13 адамбыз. Командамыздың басым бөлігі – бағдарламашылар. Сонымен қатар медицина мамандары да бар: медицина ғылымдарының докторы, ҚР Президенті Іс басқармасы Медициналық орталығының РМК «Орталық клиникалық аурухана» бұрынғы бас дәрігері Темирлан Карибеков, трансплантолог Мұхтар Тілеуханов, дәрігер Руслан Арғымбаев. Сондай-ақ Дьюк университетінің (АҚШ) бас пен мойын хирургиясы, коммуникациялық ғылымдар және радиациялық онкология кафедрасының профессоры Уолтер Т. Ли қосылды. Cerebra инсульт диагностикасы жобасының негізін қалаушы Досжан Жүсіпов бізге кеңес берді», – деп атап өтті стартапер.
Суретте: Cortex AI командасының қатысушылары
Бүйрек трансплантациясының сәйкестігін 33 секундта анықтау
Жүйе әлеуетті донорлар мен реципиенттер туралы деректерді жинақтайды. Бүйректің кері қабылдану қаупін бағалау үшін алгоритм 34 факторды, соның ішінде генетикалық деректерді де ескереді.
«Біздің ЖИ-модельдің дәлдігі 84%. Донор мен реципиенттің сәйкестігін анықтауға деректерді өңдеу уақыты – 33 секунд. Салыстыру үшін Trinis жүйесінде ұқсас көрсеткіштерді өңдеуге 12 сағатқа дейін уақыт қажет. Мұндай жедел талдау ауыр науқастар үшін өте маңызды, әсіресе шұғыл трансплантация қажет болған жағдайда», – дейді ол.
Көпшілік алгоритмдер тек математикалық есептеулер деп ойлайды, дейді Асылжан Абдуллаев,
«Бірақ бұл олай емес, біздің жүйе тереңірек жұмыс істейді – ол ретроспективті деректерді талдайды: бұрынғы трансплантация жағдайлары және органның қаншалықты сәтті бейімделгені. Мысалы, бес жыл бұрын генетикалық параметрлері қазіргі жағдайға ұқсас науқасқа бүйрек трансплантацияланған. Кейін ол науқаста жаңа бүйрекке қарсы антиденелер пайда болып, орган кері қабылданған. Сондықтан біз осындай ретроспективті кейстерді талдап, көптеген тәуекелдердің алдын аламыз. Қазір донорлар мен реципиенттердің ауқымды ашық реестрін құрудамыз», – деп атап өтеді ол.
Жобаның ауқымды іске қосылуы бүйректің кері қабылдану жағдайларын азайтып қана қоймай, мемлекеттік шығындарды да едәуір қысқартуға мүмкіндік береді, дейді Асылжан Абдуллаев.
«Ресми деректерге сәйкес, 2026 жылдың наурызында Қазақстанда бүйрек трансплантациясын күтіп тұрғандар саны 4 015 адам болған. Соңғы үш жылда гемодиализге жұмсалатын шығындар жылына орта есеппен 46-52 млрд теңгені құрайды. Бір науқасты гемодиализбен қамтамасыз ету құны 3-5 млн теңге», – дейді ол.
Араб инвестициялары
Жоба іске қосылған сәттен бастап 109 мың доллар инвестиция тартылған.
«Бізде стартапты бастау үшін бастапқы капитал болған жоқ. Қаражатты біртіндеп, хакатондар мен IT жарыстарына қатысу арқылы тарттық. Ең ірі инвестиция – 85 мың доллар араб инвесторларынан түсті. Бұл қаражат технологияны дамытуға және қуатты компьютерлер сатып алуға бағытталды. 2025 жылы бір стартап байқауында олар біздің жобаны байқап, ішінара инвестиция салды. Басқа мәліметтерді айта алмаймын, NDA келісімі бар», – дейді Асылжан.
Жоба негізін қалаушының айтуынша, MedTech стартаптар инвестиция тарту тұрғысынан күрделі бағыттардың бірі.
«Инвесторлар мұндай жобалар сәтсіздікке ұшырауы мүмкін деп қорқады, себебі олар өте тәуекелді», – деп есептейді ол.
Сондықтан Асылжан Абдуллаев университеттің қолдауына ерекше алғыс білдіреді.
«Astana IT University бізге техникалық ресурстар ұсынды: суперкомпьютерлер, жергілікті серверлер, бұлттық инфрақұрылым – мұның бәрі жобаны дамытуға көмектеседі. Сонымен қатар бізге өнімді таныстыруға арналған офис берілді», – дейді ол.
Әлемдік аналогтар қымбатырақ
Асылжанның айтуынша, Қазақстанда оның бүйрек трансплантациясының кері қабылдану қаупін болжайтын жүйесіне ұқсас аналогтар жоқ.
«Әлемде ұқсас жобалар АҚШ-та, Еуропада және Кореяда бар. Мысалы, АҚШ-та UNOS атты ағзалармен алмасу желісі жұмыс істейді. Ол күту парақтарын басқарып, донорлық ағзалардың трансплантацияға мұқтаж пациенттер арасында бөліну ережелерін әзірлейді. Бұл жүйе ағзаларды мүмкіндігінше әділ әрі тиімді бөлуге бағытталған», – дейді ол.
Асылжанның айтуынша, Cortex AI сервисіне жазылу құны шетелдік аналогтарға қарағанда төмен.
«Біздің жазылым құны 4 мың доллар ғана, ал шетелде орташа есеппен 8 мың доллар. Әрине, жүйелердің жұмыс істеу тәсілі әртүрлі. Бірақ донор мен реципиенттің сәйкестігін болжау кезінде біз 34 параметрді талдаймыз. Ал бізге белгілі шетелдік жүйелер 20–25 көрсеткішпен шектеледі. Сонымен қатар біз бұрын айтқандай, ретроспективті трансплантация деректеріне сүйенеміз», – дейді Асылжан.
Стартапердің айтуынша, отандық медициналық қауымдастық мұндай ЖИ шешімдерді енгізуге әлі де сақтықпен қарайды. Ол бүйрек трансплантациясынан кейін алғашқы екі жылдағы асқынулардың болмауы ұзақ мерзімді сәттілікке кепіл болмайтынын атап өтеді, себебі кері қабылдану қаупі жылдар бойы сақталады. Сондықтан Cortex AI платформасы ұзақ мерзімді мониторингке бағытталған.
«Біз АҚШ-тағы Ivy League университеттерінің профессорларымен және дәрігерлерімен байланыстамыз, олар жүйеміз туралы оң пікір білдіруде... Сондай-ақ әлемде толыққанды жасанды бүйрек технологиялары пайда болады деген пікір бар. Мұндай әзірлемелер бар, бірақ әлі толық деңгейге жеткен жоқ. Ал Қазақстанға мұндай технологиялар жақын уақытта келмеуі мүмкін», – дейді ол.
Cortex AI командасының көптеген мүшелері АҚШ-та оқуын жалғастыруды жоспарлап отыр.
«Бізге ірі американдық университеттерден шақыртулар бар. Қарастырып отырған нұсқалардың бірі – жүйені Қазақстан медициналық мекемелеріне өтеусіз беру. Сондай-ақ жобаны АҚШ-та дамыту немесе сол жерде аналогын құру жөнінде ұсыныстар бар. Тағы бір нұсқа – технологияны валидациядан өткізіп, Қазақстанда дамыту, ол үшін 1,5-2 жыл қажет», – дейді ол.
Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының материалдарымен жұмыс істегенде тек 30% мәтінді ғана пайдалану, міндетті түрде көзге гиперсілтеме қою арқылы рұқсат етіледі. Толық материалды пайдалану үшін редакцияның рұқсатын алу қажет.
Kapital.kz-ті оқыңыз
