Қазақстан медициналық инвестициялар үшін өңірлік хабқа айнала ала ма?
Еліміз мұндай жобаларды іске асыруға қолайлы алаң ретінде жиі аталады
Автор: PR-сарапшы Юрий Долгов
Оңтүстіккореялық медициналық жабдық өндірушілері классикалық экспорт үлгісінен шығып, Орталық Азия елдерінде жаңа бизнес-модель енгізу мүмкіндігін белсенді түрде қарастырып жатыр. Әңгіме тек технология жеткізу туралы емес, медициналық бизнестің өзіндік логикасын көшіру туралы болып отыр: компаниялар өз жабдықтарымен жарақталған медициналық орталықтар ашады, клиникалық протоколдарды енгізеді және мамандар даярлауға қатысады. Егер бірқатар дамыған елдер бұл кезеңнен өткен болса, біздің өңір үшін бұл әлі де жаңа әрі көп жағдайда тосын модель болып табылады. Осы ретте Орталық Азия мұндай медициналық экожүйелерді интеграциялауға дайын ба деген күрделі сұрақ туындайды.
Осы тұрғыда Қазақстан мұндай жобалар үшін ықтимал кіру нүктесі ретінде жиі қарастырылуда. Алайда еліміз мұндай трансформация деңгейіне дайын ба және тек осындай бастамаларды қабылдап қана қоймай, өңірде олар үшін бәсекеге түсе ала ма деген сұрақ әлі де толғандырады.
Бұл сценарийдің қаншалықты шынайы екенін және оны нарық қатысушылары қалай бағалайтынын түсіну үшін біз консалтинг өкілдерінен бастап денсаулық сақтау саласының практиктеріне дейінгі сарапшыларға жүгіндік.
«Орталық Азия – медициналық қызметтерге сұранысы өсіп келе жатқан нарық. Бұл көбіне демографиялық факторлар мен созылмалы аурулардың үлесінің артуына байланысты», – дейді «ФармМедИндустрия Қазақстан» фармацевтикалық және медициналық өнім өндірушілер қауымдастығының атқарушы директоры Гүлдәрия Манақпаева.
Оның айтуынша, өңірдің әлеуеті жоғары болғанымен, әлі толық жетілген емес.
«Орталық Азия елдерінде заманауи медициналық инфрақұрылым тапшылығы және жоғары технологиялық көмек саласындағы құзыреттердің шектеулігі сақталуда. Бұл нарықты халықаралық ойыншылар үшін тартымды етеді. Сондықтан бүгінде тек жабдық жеткізу емес, диагностикадан бастап емдеу мен медициналық процестерді басқаруға дейінгі кешенді шешімдер сұранысқа ие», – дейді ол.
EY компаниясының кедендік мәселелер жөніндегі жетекшісі Қуаныш Оспанов медициналық қызметтер нарығы да кез келген басқа нарық сияқты бәсекелестік арқылы дамуы тиіс екенін атап өтеді.
«Нарықта диагностика мен емдеудің озық әдістерін әкелетін шетелдік ойыншылардың пайда болуын құптауға болады. Бұл азаматтарға қосымша шығынсыз, халықаралық мамандардың қатысуымен және заманауи жабдықтарда шетелдік клиникалар деңгейіндегі кешенді медициналық қызмет алуға мүмкіндік береді. Мұндай орталықтар денсаулық сақтау жүйесімен қатар, іргелес салалардың да дамуына серпін береді: инфрақұрылымды жаңартуға ықпал етеді, мамандардың кәсіби өсуіне орта қалыптастырады және елдің медициналық туризм үшін тартымдылығын арттырады», – дейді ол.
Спорт дәрігері және реабилитолог Мейрам Көшенов мәселенің практикалық жағына назар аударады. Оның айтуынша, өңірде мемлекеттік-жекеменшік әріптестік жобалары жүзеге асырылғанымен, оңтүстіккореялық компаниялар дамытып жатқан деңгейдегі толыққанды медициналық экожүйелер әзірге жоқ.
«Негізінде бұл медицинаның келесі даму кезеңі – жүйелі және профилактикалық тәсілге көшу. Өңір елдеріндегі мамандар даярлау базасын ескерсек, біз білім мен технология трансферіне дайынбыз. Бұл азаматтарды диагностикалау мен емдеу сапасына тікелей әсер етіп, бүкіл саланың дамуына жаңа стандарт қалыптастыра алады», – дейді ол.
Қазақстан «алғашқы бастамашы» бола ала ма
Денсаулық сақтау саясаты саласының сарапшысы және Денсаулық сақтау аналитиктері қауымдастығының атқарушы директоры Әли Нұрғожаев мұндай жобалардың перспективасы бар екенін айтады, алайда олардың жүзеге асуы бірқатар факторларға байланысты болады.
«Оңтүстіккореялық компаниялардың өңірге қызығушылығы артып келе жатқанымен, денсаулық сақтау саласындағы мемлекеттік саясаттың тұрақтылығы шешуші рөл атқарады. Мысалы, Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының (ӘМСҚ) тапсырыстарды орналастыру саясатындағыдай күрт өзгерістерге жол бермеу маңызды. Нарыққа ұзақмерзімді әрі түсінікті бағыт қажет. Сонымен қатар жауапты құрылымдар формалды есеппен шектелмей, мемлекет мүддесі үшін нәтижеге бағытталған проактивті ұстанымда болуы тиіс», – дейді ол.
Гүлдәрия Манақпаева Қазақстан медициналық жабдықтарды өткізетін нарық шеңберінен шығып келе жатқанын атап өтеді. Оның пікірінше, ел күрделі халықаралық денсаулық сақтау модельдерін енгізу платформасына айналып, Орталық Азияның басқа елдеріне жобаларды масштабтаудың нүктесі бола алады.
«Көрші елдермен салыстырғанда, мысалы, Өзбекстан қарқынды өсім көрсетіп отыр, бірақ институционалдық тұрақтылық бойынша әлі де кейін қалып отыр. Ал өңірдің басқа нарықтары ресурстар немесе ашықтық деңгейі бойынша шектеулі», — дейді ол.
Мейрам Көшенов пікірінше, мұндай өзгерістердің әсері ең алдымен пациенттер деңгейінде сезіледі.
«Бұл жоғары технологиялық көмектің ел ішінде қолжетімділігін арттырып, шетелге шығу қажеттілігін азайтады. Халықаралық қатысуы бар клиникалардың пайда болуы аурулардың бастапқы себептерін ертерек анықтауға мүмкіндік береді. Бірақ ең маңыздысы – кешенді модельді енгізу: технология ғана емес, клиникалық тәсілдер, мамандарды оқыту және басқару жүйесі. Дәл осындай формат денсаулық сақтау жүйесін толыққанды трансформациялауға қабілетті», – дейді ол.
Нарық дайын ба?
«Егер бастапқы кезеңде мемлекет оңтүстіккореялық әріптестердің бастамаларын қолдап, артық бюрократиясыз және шамадан тыс реттеусіз қолайлы инвестициялық жағдай жасаса, сала қуатты өсім импульсін ала алады», — дейді Қуаныш Оспанов.
Оның айтуынша, бүгінде отандық және шетелдік капитал қатысқан жобалардың жоғары деңгейде жабдықталып, мықты кәсіби командалар қалыптастырып жатқан мысалдары бар.
Гүлдәрия Манақпаева бағалауынша, Қазақстан әзірге аралық позицияда: ел мұндай жобаларды қабылдауға қабілетті, бірақ олар үшін толыққанды бәсекеге түсуге әлі дайын емес.
«Шынайы тартымды нарыққа айналу үшін сатып алу логикасынан ұзақмерзімді инвестициялар мен нәтижелер логикасына көшу қажет. Бұл тарифтік саясатты реформалауды, реттеуші кедергілерді азайтуды және инвесторлар үшін болжамды жағдай қалыптастыруды қамтиды. Алдағы жылдары дәл осы шешімдер Қазақстанның медициналық инвестициялар мен медициналық туризмнің өңірлік хабына айнала ма, әлде технология импорттайтын нарық болып қала ма – соны анықтайды», – дейді ол.
Әли Нұрғожаев уақыт факторына да назар аударады: жүйелі өзгерістер бірден нәтиже бермейді.
«Жүйеде инерция бар, сондықтан әсері біртіндеп артады. 10 жылдық кезеңде ол бүкіл экономика үшін мультипликативті әсер беруі мүмкін: кадрлық әлеуеттің дамуы, мамандардың кетуін азайту және технологиялық тұрғыдан орнықты денсаулық сақтау моделін қалыптастыру», – деп түйіндеді ол.
Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының материалдарымен жұмыс істегенде тек 30% мәтінді ғана пайдалану, міндетті түрде көзге гиперсілтеме қою арқылы рұқсат етіледі. Толық материалды пайдалану үшін редакцияның рұқсатын алу қажет.
Kapital.kz-ті оқыңыз
