Аркадий Дубнов: Мен ЕАЭО-ны Мәскеудің геосаяси пиғылы деп қарастырамын
АВТОР

23.09.2015 • 11:46 1798

Аркадий Дубнов: Мен ЕАЭО-ны Мәскеудің геосаяси пиғылы деп қарастырамын

Орталық Азия бойынша ресейлік танымал сарапшы Қазақстан мен Ресей қарым-қатынасы туралы әңгімелейді

Еуразиялық экономикалық одақтың жұмыс істей бастағанына бір жыл болды, бірақ осы одақтың бір мүшесі – Ресейге қарсы салынған санкцияларды ескерсек, оның мәні мен келешегі туралы пікірталастар әлі де басылар емес. Оның үстіне, ЕАЭО қатысушысы болып табылатын басқа елдердің экономикасы да соңғы жылдары қиындап барады. Бірақ соған қарамастан, одаққа жаңа қатысушылар да қосылып жатыр. Енді қазақ-қырғыз шекарасы ашылып, Қырғызстан да ресми түрде ЕАЭО-ның мүшесіне айналды. Сөйтіп бұл одақтың құрамына тағы бір орталықазиялық мемлекет кірді. Kapital.kz іскерлік ақпараттар орталығының тілшісі Орталық Азия бойынша ресейлік маңдайалды сарапшылардың бірі, журналист Аркадий Дубновпен еуразиялық интеграцияның Орталық Азия үшін қандай мәнге ие болатындығы, оның ЕАЭО құрамындағы кейбір елдердің дербестігіне қаншалықты қауіп төндіруі мүмкін екендігі,ЕАЭО-да саяси немесе экономикалық мүдденің қайсысы басымырақ екендігі турасында әңгімелесіп қайтқан еді.

- Сіздің ойыңызша, Еуразиялық экономикалық одақты әсілінде, тек экономикалық одақ деу қаншалықты дұрыс? Себебі, осы тақырыпқа қатысты ұстанымдар, әдетте, ЕАЭО – КСРО-ға қайтып оралудың бір жолы әрі Қазақстан мен Беларусьтың, сондай-ақ, Армения мен Қырғызстанның өз дербестігінен айрылуы дегенге сайып жатады.

Мен әрқашан Еуразиялық одақтың құрылуын өзіне көбірек тәуелді болып отырған посткеңестік мемлекеттермен арадағы байланысты нығайта түсуді мақсат еткен Мәскеудің саяси, тіпті геосаяси пиғылы деп қарастырамын. Ол Ресейдің аймақта өз ықпалын сақтап қалғанын Батысқа көрсеткісі келген Кремльге де пайдалы. Дей тұрғанмен, ЕАЭО-ның экономикалық салмағы басым екені де сөзсіз, оны біз салынған санкциялар салдарынан Ресей тап болып отырған экономикалық ауыр ахуал әсерінен Астана қабылдап жатқан шаралардан анық көреміз. Дегенмен, жолындағы тасқа қарамай ағатын су сияқты, нарықтық экономика да мұндай жағдайда санкцияларды жеңе отырып, айналмалы жол табуға тырысады. Қазақстан билігі көбінесе тыйым салынбаған нәрсенің бәрін пайдалану керек деген қисынмен әрекет етіп жатыр. Өйткені, мысалы, Ресейдегі қиындықтарын пайдалана отырып, Қазақстанға батыстық компанияларды шақыруға тыйым салынбаған ғой, ал олар өз кезегінде қазақстандық құзырет арқылы арадағы ашық кедендік шекараны пайдаланып, Ресеймен жұмыс істей бермек.

- Еуразиялық одақ құрылғанға дейін тағы бір идеяны жүзеге асыруды, яғни, орталықазиялық интеграция құруды көздегендер болды, бірақ одан еш нәтиже шықпады, тіпті оған шынайы қадамдар жасалған да жоқ. Неліктен олай болды деп ойлайсыз?

Расымен де, орталықазиялық экономикалық ынтымақтастық құрылымын құру жайында жиырма жыл бұрын-ақ айтыла бастаған, бірақ ол сол жоспар күйінде қалды. Менің ойымша, оған аймақтағы кейбір мемлекеттердің халықаралық экономиканың өзіндік бір субъектісіне айнала қоймағандығы себеп болды. Олар өз мүддесін қорғай отырып, өзгелердің мүддесін де ескеретіндей ымыраға келу керектігін білмеді немесе білгісі келмеді. Одан өзге, мемлекетаралық қарым-қатынасты бәсекелесу аренасы деп қабылдайтын көшбасшылардың жеке амбициялары да зор болды. Өкінішке қарай, аймақтағы табысты ынтымақтастыққа қол жеткізу үшін сол мүдделерді өзара ымыраластыра білетін сыртқы төреші керек. Ондай жағдай әлі де жалғасып отыр. Біз Тәжікстан, Өзбекстан және Қырғызстан мүдделерін ымыраға келтіру талпыныстарын көріп отырмыз. Мысалға, Қырғыз газ желісіне Газпром ие болып, Ресей ол мәселенің реттелуін өз қолына алғаннан кейін Бішкек өзін газбен қамтамасыз ете алды.

- Ресей қазір экономикалық қиын жағдайға түсіп отыр, оған қарсы салынған санкциялар өз салқынын тигізе бастады. Сондықтан оған сіз айтпақшы, аймақтағы төреші рөлін ойнаудың қажеті қанша?

Ресей қанша әлсіз болғанмен, оның аймақтағы ықпалы орталықазиялық мемлекеттер арасындағы ымыраны іздеуге қажетті саяси және басқа да ресурстарды сақтап қаларлықтай маңызы сол күйінде қалып отыр. Ал аймақтағы кейбір мемлекеттердің ЕАЭО деңгейінде Ресеймен тығыз байланыс орнату қажет деп таппайтындығы басқа мәселе. Мәселен, ЕАЭО мүшелігіне толық ие бола алатын, себебі, Қырғызстан кіргеннен кейін осы одақпен ортақ шекарасы пайда болған Тәжікстан ЕАЭО-ға кіруге асығар емес. Душанбе барлық мықты орталықтармен арадағы дистанцияны сақтап қалуға, Қытай мен Батыстан несие мен көмек алып отыру мүмкіндігін жоғалтып алмас үшін Мәскеуге тәуелді болып қалмауға ұмтылуда. Бір жағынан, тәжіктерді түсінуге де болады: онсыз да ол елдегі ресейлік әскери-саяси ықпал күштірек болып тұр, Тәжікстанда аймақтағы ең ірі ресейлік 201-ші әскери база шоғырланғанын ұмытпаған шығарсыздар...

- Еуразиялық одаққа қазақстандық қоғамның бір бөлігінің тым біржақты қарайтындығының тағы бір себебі, бірқатар ресейлік саяси қайраткерлер, олардың ішінде көбірек танымал Жириновский мен Лимонов «Ресей қайтсе де Қазақстанның солтүстік облыстарын алып алуы тиіс» деп бірнеше мәрте айтып қалды. Мұндай ұстаным ресейліктердің арасында, сонымен қатар, негізгі шешімдерді қабылдайтын тұлғалар арасында қаншалықты кеңінен тараған деп ойлайсыз? Расымен де, әлгіндей пиғылдар мен пікірлерден қауіптенген жөн бе?

Солтүстік Қазақстан аумағына ауыз салғысы келген Жириновский немесе Лимонов сияқты адамдар Мәскеуге де, Астанаға да қажет. Мәскеуге Кремльдегі биліктің әлдеқайда ақылды әрі мәдениетті екенін көрсету үшін, «қараңдар, Қазақстанмен тең түрде ынтымақтастық құру үшін Ресейде осындай көңіл-күйдегі адамдармен жұмыс істеуімізге тура келуде-міс» дегенді айту үшін қажет. Ол қазақстандық ұлтжанды азаматтарға «осындай қауіпті, басқыншылық пиғылдағы үрдістер белең алып кетпес үшін біздің Ресеймен қандай ымыраға келуге мәжбүр болып отырғанымызға қараңдар» деп белгі беру үшін Ақордаға да қажет. Бұл өзі айтарлықтай саяси қарабайыр тактика. Саясатта ұраншылдардың болуы ұстамды әрі жауапкершілігі мол болып көрінгісі келетін көшбасшыларға қашанда керек-ақ.

Узнавайте больше об интересных событиях в Казахстане и за рубежом.
Подписывайтесь на нас в Instagram

Заметили опечатку? Выделите ее мышью и нажмите сочетание клавиш Ctrl+Enter.

Аркадий Дубнов

23.09.2015 • 11:46 1798

Поделиться
Новости партнёров
Loading...
  • Центр деловой информации Kapital.kz — информационное агентство, информирующее о событиях в экономике, бизнесе и финансах в Казахстане и за рубежом. При работе с материалами Центра деловой информации Kapital.kz разрешено использование лишь 30% текста с обязательной гиперссылкой на источник. При использовании полного материала необходимо разрешение редакции. Редакция Kapital.kz не всегда разделяет мнения авторов статей. При нарушении условий размещения материалов редакция делового портала имеет право на решение спорных моментов в законодательном порядке.

  • Яндекс.Метрика
    Система Orphus