Ростислав Ищенко: Украинаның күйреуі – уақыт еншісіндегі іс
АВТОР

17.09.2015 • 11:40 1810

Ростислав Ищенко: Украинаның күйреуі – уақыт еншісіндегі іс

Вашингтон қазірше киевтік режимнің біржола ыдырап кетуін болдырмай отыр

Ресей мен Украина арасындағы жанжал әлі де жалғасуда, екі ел де экономикалық және саяси үлкен қиындықтарды бастан өткеріп жатыр. Ресей шетелдік санкциялардан зардап шексе, Украина ел шығысындағы толастай қоймаған соғыс қиындықтарын бастан өткеруде. ТМД елдері бұл жанжалды реттеуге қанша ұмтылғанымен, әзірше одан айтарлықтай нәтиже шыға қоймағаны анық.

Kapital.kz іскерлік ақпараттар орталығының тілшісіне берген сұхбатында «Россия сегодня» халықаралық зерттеу агенттігінің шолушысы Ростислав Ищенко дәл қазіргі уақытта Украина экономикасының қалай дамып жатқандығы және Петр Порошенко бастаған жаңа билік келгелі бері қандай өзгерістердің орын алғандығы жөнінде әңгіме тарқатқан еді.

- Ростислав Владимирович, қазіргі кезде Украина экономикасында не болып жатыр? Билікке жаңа команда келген уақыттан бері не өзгерді?

Украина экономикасы жойылу кезеңін бастан өткеруде. Онда да, жағдай ақырына таяп қалды. Тіпті ресми деректерге сүйенсек, қазіргі билік жұмысқа кіріскен бір жарым жыл ішінде ЖІӨ 10%-ға азайып кеткен екен. Шындығында, әңгіме ондаған пайыздар турасында болып отыр, оның ішінде, ең алдымен бюджетті толтырып, валюталық ақшалай түсімнің көп бөлігін беріп отырған базалық салалар күйрей бастады. Әңгіме металлургия, машина құрылысы, химиялық өнеркәсіп, мұнай өңдеу салалары төңірегінде болып отыр. Аталмыш салалардағы кәсіпорындар іс жүзінде тұралап қалды. Жағдай одан ары қарай тізбектеліп кете береді. Ештеңе өндірмей тұрып қалғандықтан, ештеңе тасып әкеле де, сата да алмағандықтан порттар да, темір және тас жолдар да, транспорт та тоқырауға ұшырай бастады. Шағын және орта бизнес көбінесе, қызмет көрсету саласымен айналысып кетті, бірақ қызмет көрсетер ешкімі болмаса, олар да жабыла бастамақ. Жұрт өздерінің жалақыларын ала алмай отыр, төлем қабілеті бар сұраныстар азаюда, мейрамханалар, дүкендер, көңіл көтеру мекемелері біртіндеп жабылып жатыр, автокөліктер өтпей тұрғандықтан, оларды сырттан әкелу ісі де тоқтап тұр, делдалдық желілер де жабылу үстінде, пәтерлер мен үйлер өтпей тұр, құрылыс жұмыстары жүргізіліп жатқан жоқ, керісінше, құрылыс компаниялары жабылып, мүшкіл халге түсуде және т.б. Украина экономикадағы күйреу процесін қайта жандандырмақ тұрмақ, оны өз бетінше тоқтата алмай отыр. Украина әлеуметтік апаттың, гуманитарлық апаттың аз-ақ алдында тұр. Ол апатты болдырмай соза түсуге болатын да шығар, алайда, қазіргі шынайы жағдайда көп ұзамай сондай апат орын алуы мүмкін.

- Жақында ғана сіз қазіргі билік тұрғанда украиналық экономиканың келешегі болмайды деген едіңіз. Неліктен олай деп есептейсіз? Сонда елде билікті ауыстыратын уақыт жетті деген сөз бе?

Қазіргі биліктегілер билікке жұмыс істеу үшін емес, тонау үшін келген. Осы тұрғыдан алғанда, оның алдыңғы биліктен айырмашылығы аз ғана. Дегенмен, айырмашылықтары да жоқ емес. Мысалы, Кучманың кезінде кеңестік дәуірден қалған аса мол мұра болды (яғни, әлі де қарпып жеп қалуға болатын). Януковичтың кезінде оның Аймақтар партиясындағы бизнесмендер тобы бюджетке қол сұғу үшін, сол бюджеттің толып тұруы керектігін түсінді. Сондықтан олар қанша қиын болса да, бизнеске жұмыс істеуге мүмкіндік беруге тырысты. Ал қазіргілердің есебінше, қолға автомат ұстап-ақ, экономиканы қарыштатып дамыта беруге болады дегенге саяды. Олар Батыс орыстардан қорқатындықтан, өздерін қоластына алып, экономиканы да, жеке бастарын да жұмыспен қамтып береді дегенге шынайы сенеді. Ал мәселе Батыстың ниеті басқа екендігінде болып отыр ғой, сондықтан қазіргі билік, іс жүзінде, Украина мемлекетін жою комиссиясы болып табылады. Ал Украинаның былтырғы жылы-ақ ыдырап кетпей, әлі күнге дейін сақталып тұруы – геосаясаттың сергелдеңінде жүруі – оның аумағында Ресей мен АҚШ мүдделерінің тоғысып қалғандығыдығында, мысалы, Вашингтон қазірше киевтік режимнің мүлдем күйреп тынуын болдырмай отыр. Бірақ, біріншіден, уақыт пен мемлекеттік мүдделердің өзгеріп тұратыны бар. Екіншіден, тіпті АҚШ-тың өзі Украинаны ұзақ уақыт бағып отыра алмайды. Олардың стратегиясы күйреу процесін мүлдем болдырмау емес, бәсеңдету болып табылады. Сондықтан бұл мемлекеттің күйреп тынуы – уақыт еншісіндегі іс.

- Қалай ойлайсыз, Украина мемлекеттік қарызды қайта құрылымдауға қатысты бір келісімге келе ала ма? ХВҚ (Халықаралық валюта қоры) Украинаға бұдан ары да қолдау көрсете беруі мүмкін бе? Бұл институт саяси мәселелерге жиі тартылатындықтан, ондай шешім осы мәселеге деген АҚШ-тың көзқарасына тәуелді болып қалмай ма?

Қарызды қайта құрылымдау туралы шешімнің қандай болатынына қарамастан, ХВҚ АҚШ-қа қай уақытқа дейін тиімді болса, сол уақытқа дейін Украинаға ақша бөлуін жалғастыра бермек.

- Жалпы, Украинаның дефолтқа ұшырауы мүмкін бе?

Дефолттың болатыны сөзсіз. Украинаның қарыздарды төлеу бойынша ғана емес, тіпті қарапайым мемлекет ретіндегі жұмыстарды қаржыландыратындай да ішкі ресурстары жоқ. Қазірше АҚШ-тың ғаламдық саяси мүдделеріне негізделген сыртқы қаржыландырудың арқасында ғана Украина бірді бірге жалғап, өз күнін көріп жатыр. Бірақ түбінде дефолттан қашып құтыла алмайды.

- Қазіргі уақытта Украинаның банк секторы қалай дамып жатыр? Қандай үлкен үрдістер байқалуда? Шетелдік, оның ішінде, ресейлік банктер қалай дамуда?

Экономикасы жоқ елде банктер дұрыс жұмыс істей алмайды. Украиналық банк секторы да күйреудің аз-ақ алдында тұр, банктер бірінен соң бірі жабылып жатыр. Батыстық банктер Украинадан 2008-2012 жылдарда-ақ түгелдей кете бастаған. Ресейлік банктер қағаз жүзінде жұмыс істегенмен, іс жүзінде укариналық дағдарыс саяси тұрғыдан шешіле салысымен, жұмысқа бірінші болып кірісу үшін ғана отыр. Бұл да саяси негізі бар шешім деп ойлаймын.

- Жалпы алғанда, сіз Петр Порошенко келген сәттен бергі Киветің сыртқы саясатын қалай бағалар едіңіз? Украинаның АҚШ-пен және ЕО-мен қарым-қатынасы қалай болуда?

Киевте сыртқы саясат жоқ. Қазір Украина – белгілі бір бөлігі ғана емес, толығымен АҚШ-қа өз дербестігін беріп қойған ел болып отыр. Сондықтан Порошенконың сыртқы саясаты АҚШ-тың сыртқы саясатының бір көрінісі болып табылады. Украинаның ішкі саясаты да жоқ – билікте кім отыру керектігін, кімнің отставкаға кетуі керектігін АҚШ елшісі Пайет қана шешеді, украиналық билік органдары тек сол шешімдерді рәсімдеп қана отырады.

- Ал ТМД елдерімен ше?

Олармен мүлдем тіл табыса алмауда. Жаңа айтып өткенімдей, Украинаның өз дербестігі болмағандықтан, өзге елдермен, оның ішінде Қазақстанмен де өз бетінше қарым-қатынас құра алмайды.

- Сіз Украинаның ТМД-дан шығу ықтималдылығын қалай бағалайсыз?

Грузияның ТМД-дан шығуынан-ақ оның мәнсіз іс екенін көріп отырмыз. Грузия шығуын шығып алып, содан соң ТМД аясында бекітілген барлық келісімдердің өз күшінде қалуы үшін күресуге кірісті (өйткені, солай болғаны оған пайдалырақ болды). Сондықтан, егер Украина ТМД-дан шығамын десе (қазірше ондай ниеті байқалмайды), онда бұл ешқандай шынайы салдарлары жоқ таза медиялық-саяси қадам болмақ. Украиналық экономикаға қатысты жаңа айтып өттім ғой. Оның толығымен құрып біткені сонша, енді одан жаман ештеңе бола қоймас. Жақсы да бола қоймайтыны белгілі.

- Ресей мен Украинаның татуласуы мүмкін бе, мүмкін болса қандай шарттар қойылуы мүмкін?

Қазіргі жағдайда (Киевте қазіргі режим отырғанда) ол мүмкін емес. Киевтік билік Ресеймен соғысуды өз жұмысының мәні деп біледі. Өйткені Ресей соғысқа қатысқан жоқ, ал Киев өз халқын қырып (қазірше Ресейге қолы жете алмай жатыр), өз сұлбасымен өзі соғысып жатыр.

- Михаил Саакашвили Украинаға губернатор болып келді. Одан елге қандай пайда түспек?

Саакашвилидің 100% АҚШ-тың ойыншығы екенін бәрі біледі. Оны толықтай америкалықтар басқарып отыр. Губернатор болып тағайындаған кезде Приднестровьеге қарсы агрессияға дайындалып жатқандықтан, оны Одессаға жіберді. Оған дейін ол жақта Игорь Коломойскийдің «Приват» тобына іші бұратын Игорь Палица губернатор болған еді. Коломойский өзінің тау-кен байыту комтинаттарының өнімдерін экспорттап отыруға ыңғайлы Одесса портының үздіксіз жұмыс істеп тұрғанын қалағандықтан, Палица шекарада жанжал туып кетуіне жол бермеуге тырысты. Саакашвили ол жанжалды бірден үрлеп қоя берді. Рас, бұл жолы АҚШ-қа Молдова мен Украинаның Приднестровьеге шабуыл жасауын ұйымдастырудың сәті түскен жоқ. Бірақ Саакашвили Одессада тұрғанда, бұл қазірше кейінге ысырылған, бірақ күн тәртібінен алынып тасталмаған жоспар болып қалмақ.

- Петр Порошенко біршама уақыт бұрын олигархсыздандыру заңын енгізуді ұсынған еді...

Украиналық заңнаманың ерекшелігі – оны ешқашан ешкімнің орындамайтындығында. Сондықтан да онда кез келген заңды қабылдай беруге, Конституцияны қалағаныңша өзгерте беруге болады. Одан ешкімге келіп-кетер ештеңе жоқ. Украинада күштінің айтқаны ғана заң. Сондықтан олигарх Порошенко (Женевадағы Коломойскийді есептемегенде, шын мәнісінде, елдегі жалғыз олигарх сол болып қалған) олигархсыздандыру туралы заң енгізуді ұсынып отыр және оның еш сөкеттігін көріп тұрған жоқ. Бұл таза популизм. Заң парламенттің бір түкпірінде жоғалып кеткен болуы керек. Дегенмен, ол заңды қабылдай салуы да (әлдебір саяси күш атын тағы бір рет шығарып қалу үшін) мүмкін. Бірақ одан Украинада ештеңе өзгере қоймайды.

- Ғаламдық үрдіс жайлы сөз қозғасақ... Сіздің ойыңызша, Ресей мен Қытай әлемдік аренада мықты ойыншыларға айнала ала ма әлде ендігі солай болып үлгерді ме? Оған АҚШ пен ЕО қалай қарайды?

ШЫҰ және БРИКС саммиттері, сондай-ақ, Уфадағы ЕАЭО-ның бейресми саммиті Ресей мен Қытайдың өз одақтастарымен бірге (оның ішінде Қазақстан да бар) ендігі өз бетінше мықты ойыншыларға айналғанын көрсетеді және онымен АҚШ пен ЕО-ны қосқанда, бәрінің де санасуына тура келеді. Ал бұған олардың қалай қарайтындығы – ешкімді қызықтырмайды, өйткені олар бәрібір ештеңе істей алмайды. Бұл ақиқат шындық. Батыс өзінің ғаламдық көшбасшылығын жоғалтып алды, енді оның орнын еуразиялық интеграция алмастыратын болады.

- Сіз Еуразиялық экономикалық одақтың құрылуына қандай баға берер едіңіз?

Ол біздің көз алдымызда пайда болған әлемдік жаңа жүйе ғимаратының іргетасына қаланған аса маңызды, негізгі тастың бірі.

Узнавайте больше об интересных событиях в Казахстане и за рубежом.
Подписывайтесь на нас в Telegram

Заметили опечатку? Выделите ее мышью и нажмите сочетание клавиш Ctrl+Enter.

Ростислав Ищенко

17.09.2015 • 11:40 1810

Поделиться
Новости партнёров
Loading...
  • Центр деловой информации Kapital.kz — информационное агентство, информирующее о событиях в экономике, бизнесе и финансах в Казахстане и за рубежом. При работе с материалами Центра деловой информации Kapital.kz разрешено использование лишь 30% текста с обязательной гиперссылкой на источник. При использовании полного материала необходимо разрешение редакции. Редакция Kapital.kz не всегда разделяет мнения авторов статей. При нарушении условий размещения материалов редакция делового портала имеет право на решение спорных моментов в законодательном порядке.

  • Яндекс.Метрика
    Система Orphus