ҚР бөлшек несиелеу нарығы әбден толып қалды
АВТОР

17.08.2015 • 17:14 2290

ҚР бөлшек несиелеу нарығы әбден толып қалды

Роман Корнев банктердің жаңа қарыз алушыларды тартуда қиындықтарға тап болып жатқаны жайында әңгімелейді

Кейбір банктер теңге өтімділігінің жетіспеушілігі салдарынан несие беруді тоқтатса, енді бірі қойылатын шарттарды қатайта түсті. Шағын банктердің бөлшек салымдарды тартуға шек қоюы да жағдайды ушықтыра түсуде. Kapital.kz іскерлік апталығының тілшісіне берген сұхбатында Fitch Ratings Қаржы ұйымдары топтарының директоры Роман Корнев банктердің жаңа қарыз алушыларды тартуда қиындықтарға тап болып жатқандығы, капиталға қойылатын талаптардың артуының банктерге қалай әсер ететіні, Қазақстанға ресейлік қаржы институттарының қаншалықты көптеп енуі мүмкін екендігі және проблемалық банктік қарыздар деңгейінің қалай өзгеретіні жайлы әңгімелеп берген еді.

- Сіз Қазақстан банк секторының ағымдағы жағдайын қалай бағалайсыз? Қандай тәуекелдерді атап өтер едіңіз?

Негізгі тәуекелдер бұрынғыша көптеген банктер активтерінің нашар сапасы мен әлсіз капиталдануы болып қалып отыр. Мұнай бағасының құлдырауына, Қазақстандағы экономикалық өсімнің бәсеңдеуіне және биліктің қатаң монетарлық саясатына байланысты банк секторы орташа мерзімдік келешекте мерзімі өтіп кеткен қарыздар мен провизиялар деңгейінде қосымша қысымдарды бастан өткеретін болады деп күтіп отырмыз. Сонымен қатар, біз Проблемалық несиелер қорынан (ПНҚ) қаржы бөлінуіне байланысты мерзімі өтіп кеткен қарыздар деңгейінде аздаған жағымды әсер болады деген ойдамыз.

2015 жылдың бірінші тоқсанында қазақстандық банктер тым баяу дамыды. Оның ішінде, біз бөлшек несиелеудің жиынтық портфелінің 4 жыл ішіндегі алғашқы тоқсандық қысқаруын байқадық. Банк секторының бөлшек несие портфелі тоқсан ішінде 2% -ға қысқарды, ал 2014 жылдың сол уақытында бұл портфель 13%-ға өскен болатын. Мұны біз бөлшек, әсіресе, кепілсіз тұтынушылық несиелер нашарлап кетуі мүмкін екендігін білдіретін айтарлықтай қауіпті белгі деп есептейміз. Жеке тұлғаларға несие беру қарқынының бәсеңдеуін біз тұтыну деңгейінің құлдырауымен және бөлшек нарықтың әбден толып қалу белгілерімен түсіндіреміз. Жаңа қарыз алушылар санының өсу қарқыны соңғы кездері несиелеу көлемінің өсім қарқынынан біршама төмен болды, бұл банктерді жаңа қарыздарды бір ғана қарыз алушыларға рәсемдеуге мәжбүрледі.

Корпоративтік қарыздар көлемі бірінші тоқсанда 0,5%-ға ғана артты. Бірінші тоқсанда банктердегі клиенттік қорландырудың көп жылыстағанын ескере отырып, мемлекеттен бөлінген қорландыру корпоративтік несие портфельдерінің өсіміне қолдау көрсетті. Мемлекет қолдауы ұлттық холдингтер мен ҚДБ (Қазақстанның Даму банкі) арқылы, сондай-ақ, Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының құнды қағаздары арқылы жүзеге асырылды.

- Қалай ойлайсыз, 2016 жылдың 1 қаңтарына қарай төлену мерзімі 90 күннен асып кеткен несиелер деңгейі бойынша банктердің 10%-дық жоспарламаға қол жеткізу мүмкіндігі қандай?

Реттеушінің соңғы мәліметінше, банктердің көпшілігінде төлену мерзімі 90 күннен асып кеткен, 10%-дық деңгейден сәл аз немесе сәл көп несиелер үлесі бар екен. Ұлттық банк нормативтеріне толық сай келу үшін несие беруші ұйымдарға қазір стресстік активтер бойынша мердігер компаниялардағы жұмыс істемейтін несиелерді өткізсе жеткілікті. Ондай несиелер реттеуші тарапынан жұмыс істемейтін несие болып ескерілмейді. Біз қарызының төлеу мерзімі деңгейі 10%-дан жоғары банктерге, оларға ең алдымен Қазкоммерцбанк, АТФБанк және ForteBank жатады, реттеуші тарапынан қосымша қолдау шаралары көрсетілуі мүмкін. Мысалы, ПНҚ-дан берілетін көмек немесе уақытша реттеуші тарапынан жұмсақтық таныту түрінде қолдау көрсетіледі.

- Кейбір ірі банктердің ақпаратынша, олар үкімет пен Ұлттық банк әзірлеген Қазақстан экономикасын долларсыздандыру жөніндегі бағдарламаның толық нұсқасын көрмеген екен. Банкирлер тек қоғамға ұсынылған құжатпен ғана таныс болып шықты. Сіз сол бағдарламаның кеңейтілген нұсқасын көрдіңіз бе?

Қазіргі уақытта біз нарыққа қолжетімді жария нұсқасын жетекшілікке алып отырмыз. Дей тұрғанмен, біз ол бағдарламаның жақын уақытта депозиттер долларлануының азайған түріндегі әсері бола қояды деп ойламаймыз. Бағдарламада жалпы, теңгемен рұқсат етілген ең жоғарғы мөлшерлеменің артуы және шетелдік валютадағы депозиттер бойынша мөлшерлеменің азаюы қарастырылмаған сияқты. Сонымен қатар, мемлекет шетелдік валютамен қор жинауға қандай да бір қатаң шектеулер немесе тыйым салулар енгізеді деп те ойламаймыз, өйткені оны қоғам жайсыз қабылдауы мүмкін. Ондай қадамға деген экономикалық негіздер жоқ та, өйткені Қазақстан алтын-валюталық резервтің қомақты қорына ие. Бұдан өзге, көптеген ауқатты қазақстандықтар ақшаларын дәл сол шетелдік валютамен сақтайды деп ойлаймын.

- Бірақ қалай дегенмен де, мемлекет депозиттердің долларлану деңгейін азайту үшін белгілі бір шаралар қабылдап жатыр ғой. Сәуір айының соңында теңгемен салынған салымдар бойынша 5 млн теңгеден 10 млн теңгеге дейінгі кепілдік сомасы көтерілді. Қалай ойлайсыз, бұл шара салымшылардың көңілін аз да болса теңгеге аударта ала ма?

Ұлттық банктің соңғы дерегінше, жеке тұлғалар депозиттерінің сомасы мен үлесі бірінші тоқсанның соңындағы жағдаймен салыстырғанда тіпті аздап ұлғайған да. 1-ші маусымда бөлшек салымдардың 68%-ын шетелдік валютадағы ақша құраған. Алдағы уақытта кепілдік берілген теңгелік депозиттер сомасының арту нәтижесі біркелкі болады. Бірақ девальвациялық тәуекелдердің аздап азайғанына қарамастан, салымшылар теңгемен қор жинауға әлі де дайын емес сияқты.

- Былтырғы жылғы девальвацияның жағымсыз әсерінен өзге, банктерді тағы бір сынақ күтіп тұр. Ұлттық банк «Базель-3» стандартының енгізілуіне және интеграциялық процестерге байланысты жеке капитал бойынша талаптарды қатаңдатуды жоспарлап отыр. Банктердің капиталы 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап 30 млрд, 2017 жылдан бастап 50 млрд, 2018 жылдан бастап 75 млрд, 2019 жылдан бастап 100 млрд теңгеден кем болмауы тиіс. Олай болмаған жағдайда, банктерге бөлшек депозиттер тартуға шектеу қойылады. Сіз бұл шараға қандай баға бересіз?

Біз қазірше қазақстандық банктерге ең төменгі капитал бойынша қойылатын талаптардың қатаңдатылуына байланысты қандай да бір рейтингтік әрекеттерге кірісукелі отырған жоқпыз. Банктер өз акционерлерінің жарнасы есебінен де, өзге шағын институттармен бірігу есебінен де капиталдануды арттыру міндетін шешеді деген ойдамыз. Сонымен бірге, қазіргі уақытта талаптарға сай келмейтін банктер үшін қарастырылып отырған бөлшек қорландыруды тартуға қойылатын шектеулер біршама жұмсарғанын айтып өткім келеді. Сондықтан ондай банктердің нарықтан жаппай кетуі сияқты жағдайлар орын алмайды, бірақ алдағы ұзақ уақыт ішінде банктер саны, әрине, қысқаратын болады.

- Көптеген банкирлер егер өздерін бөлшек салым арқылы қорландыруда шектеу қойылар болса, бизнестерінің тоқтап қалатынын айтуда. Өйткені қазіргі уақытта депозиттер банктер үшін қаржы тартудың негізгі көздерінің бірі болып табылады.

Реттеушінің ең төменгі капитал бойынша жоспарламаны арттыруы банктерді ірілендіріп, олардың санын қысқартқысы келетіндігін білдіреді. Әрине, егер реттеуші тарапынан бірмезеттік жұмсақтық енгізілмейтін болса, ондай шара жақсы жағынан алғанда, сектордың қаржылық тұрақтылығына және оны тиімдірек бетіп басқаруға жағдай жасауы тиіс. Әлбетте, банктерге Ұлттық банк талаптарына бейімделуге, бизнес-үлгіні өзгертуге тура келеді, ал бұл кейбір ойыншылардың қарсылығын тудырады. Сонымен бірге, жаңа айтып өткенімдей, талаптарды орындамағандарға қатаң шаралар қолдану қарастырылмаған, сондықтан ол талаптар үдесінен шығу үшін шағын банктер біріге алады.

- Ұлттық банктің дерегінше, жақында ғана банктік лицензиясын тапсырған БТА банкті қоспағанда, 2015 жылдың 1 маусымына дейін Қазақстанда тіркелген әрі жұмыс істеп жатқан 35 банк бар екен. Сіздің болжамыңыз бойынша, ықтимал бірігулерден кейін 2017 жылға қарай қанша банк қалуы мүмкін?

Оған, әрине, нақты болжам жасау мүмкін емес. Мен тек аталмыш уақытта жұмыс істеп жатқан банктердің 23-інің жеке капиталының 50 млрд теңгеден кем екенін айтып өткім келеді. Бұл институттарға уақыт өте келе қайтсе де капиталды толықтыру мәселесін шешуге тура келеді. Осы санаттағы жеті банктің айтарлықтай мықты акционерлері бар, олар мердігер банктерінің капиталын толықтыра алады. Банктердің кейбіреуі бизнесін шағын капиталмен-ақ жүргізе беруі мүмкін.

- ҚР реттеушісінің талаптары жалпы алғанда, қатаң бола түсуде, қазақстандықтар несиеге белшесінен батып қалды, батыстық банктік топтар біртіндеп Қазақстаннан кетіп жатыр. Қалай ойлайсыз, шетелдік ойыншылардың республикадан кету көші жалғаса бере ме?

Олай бола қоймас. Қазақстандық нарықтан дағдарыс уақытында батылырақ әрекетке көшетін батыстық банктер кетті. Бұдан өзге, қазақстандық нарықта батыстық банктер көп болған жоқ және олар оны өздері үшін басты нарық деп қарастырған жоқ. Қазақстан нарығында шетелдік банктердің ішінен ресейлік банктер бұрынғыша қалып отыр, олар үшін біздің нарығымыз стратегиялық нарық болып табылады. Біз Ресей Жинақбанкі ЕБ-ін рейтингке шығарып отырмыз, бұл банк Қазақстандағы жұмысын жалғастыра береді деп ойлаймыз.

- Қазақстандық ірі банктердің бірі жақында өзінің ресейлік мердігер банкінің үлесін 100%-ға дейін арттыруды жоспарлап отырғандығын мәлімдеді. Банк Ресей қаржы ойыншыларының акцияларын ішінара немесе толықтай сатып алу есебінен ресейлік нарықта кеңінен қанат жая беруді ойға алып отыр. Сіз қалай ойлайсыз, ҚР-дағы өзге банктер бұл трендті іліп әкетуі мүмкін бе?

Ресейлік нарық тым үлкен болғандықтан, қазақстандық банктер қазірше оның аз ғана үлесінен үміт ете алады. Қазақстанның кейбір қаржы институттары қазірдің өзінде-ақ ресейлік мердігер құрылымдарға ие болған, мысалы, Халықбанк, Банк ЦентрКредит және Қазкоммерцбанк. Сіз жаңа ғана тілге тиек еткен банк олардың қатарында болмауы мүмкін, өйткені инвесторлар тарапынан ресейлік банк активтеріне деген сұранысқа қазір шектеу қойылған.

- Ресейлік банктердің жақын уақытта ҚР нарығына кіру ойы бар ма?

Мен ондай жоспарлар жайлы білмеймін. Қалай дегенмен де, біз рейтингке шығарып отырған ресейлік банктердің ешқайсысы ондай ойларының бар екенін жария еткен емес.

- Астанада халықаралық қаржы орталығын (AIFC) құру жоспарланып жатыр. Ұлттық банктің Орталық аппараты мен KASE елордаға көшпек. Қалай ойлайсыз, егер коммерциялық банктер Астана қоныс аударатын болса, оларда қандай қиындықтар туындауы мүмкін?

Қазірше банктердің Астанаға қашан және қалай көшетіні (көше ме, жоқ па) әлі нақты анықталған жоқ. Ондай қоныс аударуға байланысты банктерде белгілі бір қиындықтар туындауы мүмкін деп ойлаймын. Заңды мекен-жайды қайта тіркеу мен атқаратын қызметтің біраз бөлігін аудару мәселесін шешуге болатынын жасырмаймын. Олай болмаған жағдайда, кейбір банктердің клиенттермен өзара қарым-қатынасында қиындықтар, ұйымдық сипаттағы әрі едәуір қаржылық шығындар мәселесі туындауы мүмкін. Клиенттердің көп бөлігі банктердің орталық кеңселері орналасқан, қалыптасқан бизнес-ортасы бар Алматыда тұрады. Клиенттер банктің соңынан көшіп баруға міндетті емес, керісінше, банк клиенттің соңынан жүруі тиіс. Қызметкерлерді көшіруді ұйымдастыру да қалыптасып қалған ұжымға әсерін тигізуі мүмкін өте үлкен шаруа. Одан өзге, егер орын ала қалса, банктердің жаппай көшуі Алматыдағы жылжымайтын мүлік нарығының кеңселік бөлігіне айтарлықтай ықпалын тигізуі мүмкін.

- Дегенмен, сіздіңше, жылдың соңына дейін банктердің бір бөлігі елордаға көше ме?

Ол талапты орындау міндетті болған жағдайда ғана солай болмақ.

- Көшу барысында KASE-те қандай қиындықтар туындауы мүмкін?

Биржа online режимінде жұмыс істейді, сондықтан клиенттер тұрғысынан алып қарағанда, Алматының Астанаға ауысуы банктерден гөрі оған онша көп әсерін тигізбейтін шығар. Бәлкім, құрал-жабдықтарды көшіру мен қайта іске қосуда қиындықтар болып қалар. Биржаның астанаға көшуінен түсетін айқын басымдықтар туралы тап басып айта алмаймын.

- Сіздің тоқсан сайын шығарғалы отырған Қазақстанның банк секторына шолу жасайтын есептемеңіз туралы сөз қозғасақ. Онда не айтылатын болады?

Қазақстандық банк секторы бойынша берілетін есеп – біздің KASE, Ұлттық банк, ҚР Статистика комитеті сияқты орындардан алынатын нарыққа қолжетімді жария мәліметтер негізінде жасалынатын жаңа өніміміз. Ресейлік банктерге қатысты соған ұқсас есепті біз үш жылдан астам уақыттан бері шығарып келеміз, ол нарықта үлкен сұранысқа ие. Біздің қазақстандық банктерге қатысты есебімізде график, кесте түріндегі банк секторына қатысты біріктірме деректер мен біздің пікірлеріміз айтылады. Біздің мақсатымыз біршама жедел ақпараттарды, соңғы үрдістерге қатысты сараптамалар мен олардың себептерін және жағдайдың өрбуі туралы өзіміздің болжамдарымызды нарыққа ұсынып отыру болып табылады.

Заметили опечатку? Выделите ее мышью и нажмите сочетание клавиш Ctrl+Enter.

Роман Корнев

17.08.2015 • 17:14 2290

Поделиться
Новости партнёров
Loading...
  • Kapital.kz – информационное агентство, информирующее о событиях в экономике, бизнесе и финансах в Казахстане и за рубежом. Запрещается использование материалов Центра деловой информации Kapital.kz казахстанскими интернет-СМИ, несмотря на наличие гиперссылки на источник. Данным разрешением обладают исключительно информационные партнеры. Также не допускается перепечатка материалов делового портала Kapital.kz, которые прозвучали в эфире радиостанций, телеканалов, появились на страницах газет или были размещены на интернет-ресурсах, являющихся информационными партнерами Kapital.kz.
    Редакция Kapital.kz не всегда разделяет мнения авторов статей.

  • Яндекс.Метрика
    Система Orphus