Нұрсұлтан Назарбаев Ли Куан Юдың жолымен келеді
АВТОР

13.08.2015 • 17:03 1602

Нұрсұлтан Назарбаев Ли Куан Юдың жолымен келеді

Ол ең «ақылды қала» салып, жемқорлықты жеңуді көздейді

Жақында Қазақстанға коммерциялық және әлеуметтік салалардағы халықаралық кәсіпкер, әлем үкіметтеріне стратегиялық маңызды технологияларды әзірлеу және экономикалық даму жөнінде кеңес беруші, филантроп Билл Хатчисон келді. Ол Астанаға әлемге әйгілі Ernst & Young компаниясының "Ақылды қалаларды" дамыту орталығының жетекшісі ретінде келген болатын. Хатчисон мырза соңғы он жыл ішінде әлемнің түрлі елдерінде интеллектуалдық жүйені енгізу жөніндегі кеңесші болып жұмыс істеген, оның ішінде, Сингапур, Гонконг және Ресей үкіметтеріне кеңес берген. Енді ол Ernst & Young компаниясының «Ақлыды қалалар» орталығының жетекшісі ретінде біздің үкіметімізге және инновациялық және стратегиялық салалардағы ұлттық компанияларға кеңес беру жөніндегі жұмысқа қосылды.

Билл Хатчисонның еліміздегі, Қазақстандағы қызметінің басым бағыты Астанада EXPO-2017 дүниежүзілік көрмесін өткізуде елімізге көмек беру және бірігіп жұмыстар атқару болып табылады. Осы жобаның аясында ол «Астана Innovations» компаниясының астананың инновациялық дамуы интеграторымен тығыз жұмыс істей бастады. Сонымен қатар, Хатчисон мырза жақын күндері Астананың бизнес-инновация саласындағы жаңа интеграциялық жоба – Қазақстандық автоматтандыру және робот техникасы қауымдастығының (ҚАРҚ) құрылуы мен тұсаукесеріне де қолдау көрсетті.

Осы сәтті пайдалана отырып, біз әйгілі қонақтан Қазақстанның инновациялық келешегінің қалай болатындығына, оның ішінде, Астанадағы «ақылды қала» жобасының жүзеге асуына қатысты пікір бөлісуін сұраған едік. Билл Хатчисон өте сергек әрі сұңғыла сұхбаттас екен.

- Билл, сіз әлемнің әр түкпірінде инновациялық жобаларды алға жылжытуда мол тәжірибеге ие болған жансыз. Сіз енді біздің елордамыздың дамуында жаңа серпіліс тудырып, қаланы интеллектуалдық тұрғыдан мүлдем басқа деңгейге көтеруге тырысып, Қазақстанға өз арманын жүзеге асыруға қол ұшын созудасыз. Астанада өзіңіз өткізіп жатқан Ernst & Young компаниясының «Ақылды қалалар» орталығының бас менеджері ретіндегі жұмысыңыздың аясында дәл қандай жобалар қызықтырақ болып табылады?

Алдымен өзімнің Қазақстанмен таныстығымнан бастайын. Мен үш жыл бұрын Астанада өткен экономикалық форумға шақырту алып, сонда сарапшы ретінде сөз сөйлеген едім. Сонда президент Нұрсұлтан Назарбаев болашақтың инновациялық қаласы ретінде сіздердің астаналарыңыздың дамуына қатысты бастама көтеріп, ондай даму түрінің мақсаты мен міндеттері туралы, оның ішінде, Астананың әлемнің интеллектуалды әрі заманауи 50 қаласының қатарына енуі туралы жарғыға қол қойған болатын. Бұл өз мерзімінде көтерілген бастама еді, өйткені енді қалыптаса бастаған әрі келешегі зор жас қала әрқашан өз алдына даму мен жетілудің амбициялық міндеттерін қоюы қажет.

Ernst & Young компаниясының өкілі ретінде мен «Астана Innovations» АҚ-мен бірлесе жұмыс істей бастадым. Бір қызығы, Астанадағы «ақылды қала» жобасы елордаларыңыздағы өзге ғаламдық кәсіпорын – EXPO-2017 халықаралық көрмесімен тығыз байланысты болып шықты. EXPO жайлы айтқанда, «ақылды қаланың» пайда болуы мәселесін көтремеу мүмкін емес. Интеллектуалдық аумақтардың қалыптасуы, «ақылды қалалардың» құрылуы қалалықтардың өмірін жеңілдетіп қана қоймай, жайлы әрі қауіпсіз ете түседі, алайда инвестициялар тартып, туризмді дамытудың, сондай-ақ, осы процестердің синергиясын тартатын сол тәріздес инновациялық форумдар өткізудің алғы-шарттарын да туындатады.

Мен 5 жыл Сингапурда тұрып, жұмыс істедім. Сондықтан әрбір қала өзінше күрделі, айрықша әрі өзгелерге ұқсамайды деп айта аламын, дегенмен, «ақылды қалаларды» дамытудың өзіміз қолданатын түрлендіру алгоритмдері бірдей әрі өзара ұқсас келеді. Мәселен, әлемдік сауда жолдарының торабында орналасқан Сингапур сияқты қала-мемлекет үшін аса маңыздысы логистика болды. Онда да ол елдің Қазақстан сияқты минералдық ресурстарға бай еместігін ескеру қажет еді. Яғни, қаланы жетілдіру және оның артықшылықтарын сауатты пайдалану мәселесінде Сингапур басшылығының алдыңғы міндеті транспорттық логистика, тауарлар жеткізу мен көрсетілетін қызметтер, азық-түлік импорты мәселелерінің шешімі болды.

EXPO-2017 өткізілуіне байланысты 1,5-2 жылдан соң көптеп келетін қонақтар мен туристердің үлкен тасқынын ескерсек, қазір Астананың автожолдарды қалайда жеңілдету және транспорттық логистиканы оңтайландыру қажеттілігіне байланысты өз басымдықтары бар. Әрине, өз әкімшілігі, сондай-ақ, жергілікті өзін-өзі басқару органына біріктірілген өз азаматтарынан құралған әрбір қала нені өзгерткісі келетінін, нені жақсартып, нені қайта салу керектігіне қатысты өз басымдықтарын өздері анықтайды. Мен тек пайдалы кеңестер ғана бере аламын.

Сонымен, қазір Астана үшін «ақылды қала» жобасының негізгі міндеті қандай болып тұр? Әлбетте, әлемнің түрлі қалаларының, астаналарының идеяларымен, шешімдерімен бөлісуге болады-ақ. Онда транспорттық коммуникацияның жеңілдей түсетіні анық. Осы тұста қала ішіндегі қозғалыс үшін жергілікті тұрғындары велосипедті көптеп қолданатын Копенгаген тәжірибесі көмектесуі мүмкін. Астанада бір жақсысы, бұл тәжірибе ендігі қолданысқа енгізілуде. Алайда EXPO қарсаңында велосипедтер мен олар жүретін арнайы қауіпсіз аймақтар көбірек болуы тиіс. Дегенмен, автокөліктен велосипедке ауысу мәселесін азаматтардың өздері, ал жеңіл көліктер үшін жеке қозғалыс сызығын бөлуді қала билігінің өзі шеше жатар.

Айтып өткім келетін тағы бір жайт, қалалық транспортты оңтайландыру. Ал бұл жақындап келе жатқан EXPO жағдайында заманға сай метрополитеннің немесе жерүстілік жылдам электрлі пойыздардың болуына қатысты мәселені алға тартатыны даусыз. Қай-қайсысы болмасын, менің ойымша, бүгінгі Астанаға ауадай қажет. Қалалық әкімшілік пен «Астана Innovations» АҚ-ның Астананы түрлі елдерден келген туристер үшін тартымды ету деген тамаша мақсатқа жеткісі келетінін білемін. Қазақстан астанасына 2017 жылы туристер тасқынының лап қоятынына еш күмән жоқ. Сол кезде олар еркін қозғалу үшін жайлы жағдаймен қамтамасыз етілуі тиіс, ал бұл міндетті метро немесе монорельсті жол шеше алады.

Сол уақытта Астана үшін елордаға келген туристерге жергілікті жерді: өз ұялы құрылғысы арқылы саябақтар мен демалыс орындарының орналасқан тұсын, тәуір дүкендер мен ыңғайлы қонақүйлерді, дәмді тағамдары бар кафелер мен мейрамханаларды дұрыс бағдарлауға мүмкіндік беретін смартфондар мен айфондарға арналған ұялы қосымшаларды енгізудің маңызы зор деп ойлаймын. Сонымен қатар, сол нысандарға бару үшін жолақы мен жолдарды оңтайландыру тәсілдерін іздестіру қажет.

- EXPO-2017 басталар кезде Астанада тағы қандай инновацияларды енгізуге болар еді? Сіз ұзақ уақыт бойы әлемнің «ақылды қалалары» арасында бірінші орын алып қана қоймай, денсаулық сақтау саласында белгілі бір жаңалықтарымен, медициналық қызметтерге қолжетімділігімен аты шыққан Сингапурде жұмыс істедіңіз ғой...

Медициналық қызметтерге қолжетімділіктің «ақылды қала» жұмысының маңызды құрамдас бөлігі болып табылатыны сөзсіз. Қазір Астанада менің білуімше, осы бағытта аса үлкен жұмыс жүргізілуде. Оған бірқатар елдер мен қалалардың тәжірибелері алынады деп ойлаймын. Ол үшін, әлбетте, заңнамаға белгілі бір өзгерістер енгізу қажет етіледі, дей тұрғанмен, мұны уақыт еншісіндегі мәселеге жатқызуға болар, өйткені расымен де өзекті, халық тарапынан көбірек сұранысқа ие инновациялар талқыланып жатыр ғой.

Егер Қазақстан елордасында онлайн-медицина немесе үйдегі онлайн-дәрігер жүйесі іске қосылса тамаша болар еді. Аталмыш жобада науқас өзінің жеке пәтерінде жатып-ақ, теледидарға қосылған интернеті бар компьютер арқылы дәрігермен онлайн режимінде байланысқа шығуға, ал дәрігер өз кезегінде, науқасқа ауруханаға жатуды қажет етпейтін аурулар немесе жарақаттар жөнінде кеңес бере алады.

Сондай-ақ, қоғамдық транспорт қолжетімділігін жеңілдету жобасы да әзірленіп, енгізілу сатысында тұр. Онда қалалық қоғамдық көліктерді GPS-маяктарымен жарақтандыру арқылы азаматтарға өз бағыты бойынша автобустарды бақылап отыру мүмкіндігі қарастырылуда. Бұл тиісті автобусын күтіп, аялдамада бекерге тұрып қалмас үшін жергілікті тұрғындардың уақытын барынша үнемдеу мақсатында жасалмақ. Өз бағыттарының қозғалысын үйден шықпай-ақ, смартфондар мен айфондарға арналған ұялы қосымшалар арқылы бақылап отыруға мүмкіндік береді.

Осыған ұқсас тәжірибе Ресей Федерациясындағы алты жерде іске қосылған, мен сол жерлерде бұрынғы президент Дмитрий Медведевтің кезінде ұсынылған «ақылды қалалар» тұжырымдамасының аясында жұмыс істеген едім. Десек те, Ресейдегі «ақылды қаланың» құрылуы мен дамуы, негізінен, Мәскеуге жақын «Cколково» ғылыми орталығының маңына жұмылдырылған. Бірінші сатыдағы қателіктер жойылған соң қазір «Сколково» жұмыс істеп тұр. Аталмыш жобаны жүзеге асыру барысында сол кездегі Ресейдің әлсіз тұсы – көптеген аймақтық шенеуніктердің «Сколковоның» құрылуын аймақта іске қосыла беретін әлдебір басшылық деп қабылдауы болды. Сөйтіп олар жоғары жақтың бұйрығынсыз және еш келісімінсіз сол жобаларды өз қалаларына көшіріп ала бастады. Бұл ресурстардың талан-таражға түсіп, қажетсіз бәсекелестіктің туындап кетуіне әкеп соқтырды.

Қазақстанда ондай проблема жоқ. Астананы ешкім өз аймағына көшіруге тырыспайды, ешкім өз қаласында EXPO-ға ұқсас форум құруға талпынбайды.

- «Ақылды қала» атағына үміткерлер арасында үлгіге айналып қана қоймай, жемқорлықтан ада елдер тізімінде көш бастап тұрған Сингапурде жұмыс істегендіктен, сіз жемқорлықпен күрес және «ақылды қала» жобасын сәтті түрде жүзеге асыру факторларының қаншалықты тығыз байланысты екенін айтып бере аласыз ба?

Сингапурде 1961 жылы билікке келген президент Ли Куан Ю елді жемқорлықтан азат ету үшін, ал қала-мемлекетті жер бетіндегі ең ақылды, интеллектуалды деңгейге көтеру үшін, шын мәнісінде, көп тер төкті. Мен Ли Куан Юдың өз өмірінде іске асырған барлық өзгерістерін президент Назарбаевтың енді ғана қолға алса да, оның Ли Куан Юдың жолын қайталап келе жатқанын көріп отырмын.

Жемқорлыққа шешімді түрде қарсы тұру мен «ақылды қалаларды» құру майданында табысқа жету бір қарағанда, бір-бірімен тікелей байланысты емес сияқты. Алайда байланысы бар. Мәселен, сингапурлық көшбасшы істі жемқорлық пен пара алуды түп-тамырымен құртуға бағытталған аса қатаң заңдар қабылдаудан бастады. Ол сол заңдардың ықпалын өзі мен өз отбасынан бастап, премьер-министрден соңғы полиция қызметкеріне дейінгі бүкіл қоғамға тарата білді. Бұл мемлекетті басқаруда өз жемісін берді.

Инвестиция мен бизнес-климатқа қатысты айтсақ, әдетте, инвестиция жемқорлықтан азат етілген жаққа ағылады. Ал бизнес-климат инвестиция құйылған жерде өркен жаяды. Сондықтан да Астанаға инвестиция келгенін, ал қаланың инновациялық дамудан орасан серпіліске ие болғанын қалайтын сіздердің президенттеріңіз Нұрсұлтан Назарбаев та жемқорлықпен ымырасыз күресте бәрін дұрыс жасап жатыр.

- Сіз Канадада туып-өскенсіз, сіздің Canada Eurasia Russia Business Association компанияңыздың кеңселері канадалық Торонто және Калгари сияқты тамаша қалаларда орналасқан. Сіздердің елдеріңіз қолайлы өмірдің ең жоғарғы көрсеткішіне қол жеткізген, мысалы, Ванкувер қала тұрғындары үшін өмір сүруге қауіпсіз, экологиялық таза әрі ең жайлы орындардың үлгісі болып табылады. Сонда Астанаға сіздердің қалаларыңыздың қайсысына ұқсауға тырысу керек?

Біз өз қалаларымызды негізгі екі басым бөліктің арқасында салып, дамыта алдық. Біріншіден, жергілікті өзін-өзі басқару мен көптеген азаматтардың өз қалаларының түрленуіне, жетіле түсуіне тартылуының арқасында және екіншіден, халықтың қажеттіліктері мен сұраныстарын зерттеу барысында жетекші қызмет атқарған үкіметімізбен тығыз түрде жұмыс істеудің арқасында жүзеге асты. Елімізге келген Үндістан президенті Оттавадағы кездесуде өз елінде 100 «ақылды қала» салуды жоспарлап жүргенін мәлімдеді. Бұл қазіргі уақытта біз қол жеткізген зор табыстардың бірі. Ал біздің премьер-министріміз оған осы саладағы канадалық бизнес пен мамандар кеңесін беруде және инновациялар енгізуде Үндістанға барынша көмектесіп отырамыз деп сөз берді.

Астанаға балама қала дегенге келер болсақ, мен сіздердің елордаларыңыздың аумағындағы болашақ «ақылды қала» аясында табысты екі қаланың: Сингапур мен канадалық Торонто тәжірибесіне сүйенер едім. Сингапур, негізі, көптеген инновацияларды тамаша игерген шағындау қала. Ал Торонто климаттық жағынан Астанаға ұқсас. Оның үстіне, Торонтода 160 этностың өкілдері тұрып жатыр. Ондай мультимәдениеттік қазандықты қазақстандық Астанадан да кездестіруге болады.

Сонымен қатар, егер ертең-ақ астананың көптеген көше қиылыстарына 100 жаңа бағдаршам орнатып шықсақ, біз «ақылды қала» салдық және жұмысымыз осымен аяқталды деп айта алмайтынымызды түсінуіміз керек. Бір уақытта іске қосылатын бүтіндей іс-шаралар мен шешімдер кешені қажет. Венчурлық капиталды қажет ететін стартапты осылай алға жылжытып, айналдырып алу керек. Тіпті бүгіннің өзінде мен Астананың еркін экономикалық аймағында компьютерлер мен смартфондарды бағдарламалық қамтамасыз ету өндірісі бойынша стартаптар құру мүмкіндіктерін көріп отырмын. Сондай-ақ, дамудың алғашқы сатысында үкімет қолдау көрсетуі мүмкін. Және, әрине, нарықта тәуекелі болғанмен ертеңгі күні жақсы нәтиже бере алатын жобаларға венчурлық қорлар өз салымын салған ұзақ уақыттық қаржы болуы тиіс.

- Билл, Астанаға келгенде сіз біздің елордамыздың халықаралық байқауда әлемнің ең «ақылды қаласы» атағына үміткер ретінде 21-ші орынға ие болғанын айтқан едіңіз. Сіз сол байқаудың қалай өткенін, Астанамен кімнің бәсекеге түскенін және сіздіңше, ең үздік қалалар арасындағы жарыстың ең жоғарғы орындарына Қазақстан астанасының қашан үміткер бола алатынын айта аласыз ба?

Ол жетістікке деген талпыныс президент Назарбаевтың 3 жыл бұрын алдына қойған – Астана әлемнің ең дамыған әрі өсір сүруге қолайлы 50 қаласының қатарына кіруі тиіс деген мақсатынан басталған. Мен осы жобаға о бастан-ақ тартылған едім. Онда транспорттық логистика мен қауіпсіздіктен бастап, экология, медициналық қызметтерге деген қолжетімділік және т.б. іріктеудің өте көп өлшемдері болды. Сол іріктеулердің нәтижесі бойынша ақырғы шешім тәуелсіз ұйымның Нью-Йорктегі штаб-пәтерінде қабылданады. Бастапқыда ең «ақылды қала» атағын үміткер ретінде 300 қала қатысқан еді, кейіннен, былтырғы жылдың қазан айында 21 қала жартылай финалға ілікті. Астанаға Стокгольм, Торонто, Тайбэй және т.б. әлемдік орталықтар бәсекелес болды. 2015 жылдың қаңтар айында 7 жеңімпаз іріктеліп алынды, ал жақында ғана – маусым айында – АҚШ-тың Огайо штатындағы шағын қала Коламбустың ағымдағы жылдың жеңімпазы атанғаны хабарланды. Мұндай қарқынмен Астананың 2017 жылы-ақ, сіздерде дүниежүзілік EXPO көрмесі өткен кезде-ақ әлемнің ең дамыған қалаларының алғашқы жетілігіне ілінуге тамаша мүмкіндіктері болады деп ойлаймын. Алайда көп нәрсе азаматтардың өз күш-жігеріне және қала әкімшілігіне байланысты болмақ.

- Тұщымды сұхбатыңызға рахмет.

Заметили опечатку? Выделите ее мышью и нажмите сочетание клавиш Ctrl+Enter.

Билл Хатчисон

13.08.2015 • 17:03 1602

Поделиться
Новости партнёров
Loading...
  • Kapital.kz – информационное агентство, информирующее о событиях в экономике, бизнесе и финансах в Казахстане и за рубежом. Запрещается использование материалов Центра деловой информации Kapital.kz казахстанскими интернет-СМИ, несмотря на наличие гиперссылки на источник. Данным разрешением обладают исключительно информационные партнеры. Также не допускается перепечатка материалов делового портала Kapital.kz, которые прозвучали в эфире радиостанций, телеканалов, появились на страницах газет или были размещены на интернет-ресурсах, являющихся информационными партнерами Kapital.kz.
    Редакция Kapital.kz не всегда разделяет мнения авторов статей.

  • Яндекс.Метрика
    Система Orphus