Іскерлік сапарларды басқаруды жылына 2 млн теңгеден ойластыру қажет
АВТОР

12.06.2015 • 14:31 2634

Іскерлік сапарларды басқаруды жылына 2 млн теңгеден ойластыру қажет

Корпоративтік туризмнің ғаламдық нарығы үлкен қарқынмен өсуде

Бизнес үшін шекара жойылған ғасырда корпоративтік туризмнің ғаламдық нарығы үлкен қарқынмен өсу үстінде. Бүкіләлемдік туризм және саяхат кеңесінің (WTTC) дерегі бойынша, туризмнің бұл түрінің көлемі 2020 жылға қарай $1,6 трлн-ды құрамақ. Бұл оның жыл сайын 4%-дан өсіп отыратындығын білдіреді. Бұл бағыттың Қазақстанда қалай дамып жатқандығы турасында «Капитал.kz-ке» Business&Sport Travel компаниясының директоры Светлана Хачатурян әңгімелеп берген еді.

- Қазақстандағы корпоративтік туризм нарығының ауқымы қандай?

Қазақстан экономикасы дамып жатқандықтан, іс жүзінде, қазақстандық әрбір төртінші саяхаттаушы – қызметтік қажеттіліктер бойынша іскерлік сапарға шығып жатқан адам болып табылады. Алуан түрлі іскерлік мақсаттармен жасалатын осындай сапарлардың бүтін бір секторы іскерлік туризм деп аталады. Корпоративтік туризмдегі тек іссапарларды ғана емес, сансыз іс-шараларды ұйымдастыру және оларға түрлі қызметтер көрсету қажеттілігі құрамына көрме-жәрмеңкелік және конгрестік орталықтар, бизнес-отельдер, бизнес-авиация, төлем жүйелері, онлайн-технологиялар кіретін үлкен бір қызметтер индустриясын туындатты, бизнесмендер сол қызметтердің арқасында өзінің географиялық жағдайына тәуелді болмай-ақ, «бизнес ішінде» жүре алады.

Корпоративтік туризм нарығының шынайы ауқымын есептеп шығу қиын, өйткені, аталмыш салаға іссапарларға стандартты қызмет көрсетулерден өзге, MICE (Meetings-Incentive-Conferences-Events) сияқты бағыттар да кіреді, ол компания қызметкерлерін, серіктестері мен клиенттерін дамытуға, ынталандыруға, оқытуға, сондай-ақ, компанияның құндылықтарын, оның ұстанымдары мен ішкі және сыртқы тұтынушыға арналған мүмкіндіктерін таныстыруға бағытталған іс-шаралар. Іскерлік туризмнің бұл саласында үлкен көлемдегі ақша айналымда жүр, өйткені, түрлі деңгейдегі компаниялар түрлі деңгейдегі іс-шараларға тапсырыс береді. Біреуі өз қаласында Қазақстан ішілік ішкі жұмыс конференциясын өткізсе, енді бірі табиғатқа шыққанды, тағы бірі Түркияға немесе алыс шетелге баруды дұрыс көреді. Ол іс-шараны өткізу орны, пішіні, шақырылған тренерлер (егер тренингке қатысты болса), жыл мезгілі және басқа да факторлар соңғы бағаға қатты әсерін тигізеді. Сондықтан бір жақты баға беру қиын-ақ, дегенмен, шамалап бағалар болсақ, аталмыш сан $7-10 млрд-қа жақындайды.

- Сіздер жұмыс барысында қандай қиындықтармен бетпе-бет келесіздер?

- Бұл нарық бізде енді пайда болғандықтан негізгі қиындықтар көптеген кемшіліктерге байланысты туындайды. Мысалы, жас компаниялардың тәжірибелерінің және қаржылық қорларының жоқтығы (өйткені көбінесе, клиенттерді несиелендіруге тура келеді) клиенттердің жалпы сала жұмысына біржақты баға беруіне әкеп соғады. Айналымдағы қаражаттың болмауынан, келісілген мерзім мен шарттардың сақталмауынан сервистен бас тарту жағдайлары да болған, немесе қажетті байланыстардың жоқтығынан компания үшінші тараптан түсетін белгілі бір жеңілдіктер көлемін ұсына алмайды. Ал бұл өз кезегінде, жалпы алғанда, нарыққа деген қарым-қатынасқа салқын әсерін тигізеді.

Екінші жағынан, мұндай сервиске бірінші рет жүгініп отырған кейбір қазақстандық жергілікті компаниялар аз ғана санитарлық төлемді төлесе, кез келген, тіпті, негізсіз талаптарды алға тартуға немесе біржақты тәртіп бойынша қол жеткіліген келісімдерден бас тартуға толық құқылымыз деп ойлайды.

Жалпы алғанда, Қазақстандағы корпоративтік туризм саласы аяғынан енді нық тұрып келеді деп сеніммен айтуға болады.

- Корпоративтік туризм нарығына Ресейдегі жағдайлар мен еліміздегі девальвациялық болжалдар қалай әсер етуде? Егер сұраныс азайған болса, оны ұзақ уақытқа созылатын құбылыс деп есептейсіздер ме?

Нарыққа Ресейдегі жағдайлардан гөрі, девальвациялық болжалдар көбірек әсер етуде, нақтырақ айтсақ, ресейлік жағдай ешқандай әсерін тигізген жоқ. Егер әлі орын ала қоймаған жағдайдың (девальвацияның) салдарлары жайлы айтсақ, бір жағынан, өзіміздің қазақстандық компаниялар үшін қуануға да болады – іскерлік сапарлар мәселесіндегі үнемді тәсілге көше бастаған қаржылық тәртіп деңгейі біршама өсті. Бұрын кейбір компаниялардың топ-менеджменті кез келген жағдайда бізден тек шетелдік әуе тасымалдаушылары мен жоғарғы класты талап етіп келген болса, қазір ондай сұраныстар біршама азайды. Соңғы жарты жылдықтағы басты талап – екі жыл бұрынғыдай жоғары мәртебелік емес, үнемділік болуда. Мысалы, қазір МАУ әуе компаниясының үнемді ұшуларына деген сұраныс артып келеді. Сондай-ақ, еліміз бойынша жиі саяхаттайтын мамандардың (экспедиторлардың) ұшақтан пойызға, «құбылмалы» билеттерден (ұшу күні мен уақытын еркін таңдауға мүмкіндік беретін) тіркелген билеттерге жаппай «ауыса» бастағанын байқауға болады. Компаниялар өз қызметкерлерінен іссапарларды жоспарлау мәселесінде мұқият болуды талап ете бастады. Егер цифр тілімен айтсақ, фрамацевтика, FMCG, қаржы институттары (әсіресе халықаралық тасымалдаулар) сияқты салалардағы ұшу көлемінің 15-20%-ға азайғанын байқаймыз.

- Көптеген қазақстандық компанияларда іссапарларды жоспарлаумен әлі күнге дейін хатшылар немесе маркетинг департаментінің қызметкерлері айналысады. Сіздің ойыңызша, еліміздегі іскерлік туризм мәдениеті неліктен баяу дамуда?

Менің ойымша, сіз сипаттаған жағдай қазақстандық басқарушылардың жалпы іскерлік білім деңгейіне, және әрине, компаниялар ауқымына да тікелей байланысты. Егер біз шағын штатты жеке кәсіпкер туралы сөз қозғасақ, ондай тәсілдің кей жағдайда өзін ақтап алатыны да түсінікті. Алайда, орташа көлемді компаниялар туралы айтсақ, бір қызметкерге үнем жасау әуе билетінің құны, қонақүйлерде тұру құны және т.б. көзге бірден көріне қоймайтын шығындарға алып келеді.

Сонымен қатар, шетелдік ойыншылар үшін MICE саласында қызметтер көрсету түрлі бөлімшелердің мамандарымен өзара әрекеттесуді тудыратынын айта кету керек. Халықаралық компанияларда логистика біршама құрылымдалған, әкімшілік ресурстар және HR департаменттері бар, жалпы іс-шараларды ұйымдастыру барысында бізбен маркетологтар тығыз жұмыс істей алады. Бәрі компания көлемі мен басқарушы қызметкердің тәжірибесіне байланысты екенін қайталап айтамын. Егер біздің ішкі статистикамызды алсақ, мынадай цифрлар келтіруге болады: іссапарларды жоспарлау кезінде біз 100 өтініштің шамамен, 30-ында хатшылармен жұмыс істейміз, 100 өтініштің 20-ында бөлім басқарушылары, 100 өтініштің 45-інде қатардағы қызметкерлер, маркетологтар, қаржыгерлер мен HR бөлімінің қызметкерлері болады.

- Әкімшілік шығындардың бұл санатын қалай дұрыс басқарса болады? Бәлкім, бар қиындық көптеген компаниялардың турагенттіктер сервисіне разы болмауынан және іскерлік туризм мәселесін және іссапарды жоспарлауды өз қызметкерлеріне сеніп тапсыруды дұрыс көретіндігінен шығар? Біздегі компаниялардың корпоративтік трэвел-саясаты бар ма?

Сауатты travel-management-ті алдыңғы жылдардағы сапарларды зерттеп, соларға талдау жасаудан бастау қажет. Компанияның іссапарлар мен сапарларға жұмсалған шығындарын есептеп, сандық және сапалық құрылымды қарау керек, пайдаланылған қонақүйлердің қанша жұлдыздық екенін, корпоративтік жеңілдіктер мен басқа да жайттарды анықтау керек. Ағымдағы және алдағы жылдардағы сапарлардың болжалды кестесін жасап, оны қаржы қызметімен талқылап, сыртқы сарапшының көмегіне жүгіну керек, онда да бірден келісім-шартқа отыру міндетті емес. Өзіңіздің алдағы шығындарыңызды кеңесшілермен талқылап, контрагенттің кеңесіне құлақ асыңыз. Біздің ойымызша, іскерлік сапарларды басқару мен жоспарлау мәселесін жылына 2 млн теңгеден ойластыру қажет. Қаржы көлемі жылына 120 млн теңгеден астам болса, жеке менеджер алуды ұсынамыз.

Егер компания ішінде трэвел-бюджетті басқару мәселесіне қатысты барлық деңгейдегі қызметкерлер үшін міндетті болып табылатын саясат немесе ішкі ережелер түріндегі бір тәсіл енгізілмесе немесе сақталмайтын болса, іскерлік сапарларға кететін шығындарды оңтайландыру іс жүзінде, мүмкін емес. Аталмыш құжатта әуе және т/ж билеттерін, қонақүй нөмерлерін брондаудың, құнын төлеудің, визаға өтінім берудің, автокөлікті жалға алу ережесінің, рейстерді, қызмет көрсету кластарын таңдау өлшемдерінің барлық процестері жазылуы тиіс. Сондай-ақ, қызметкерлер іссапарды құжаттық рәсімдеу барысында нақты нұсқаулықты сақтауы, іскерлік сапалар бюджетінің көлеміне қатысты менеджементтің түрлі деңгейіне арналған бірегей талаптарды сақтауы тиіс. Ал көптеген қазақстандық компанияларда ондай саясат болғанның өзінде, көбінесе, декларативтік түрде ғана, оны құжат түрінде тіркемеген қалпында қолданады.

Туристік агенттіктермен жұмыс істеудің өкінішті жағдайлары іскерлік сапарларға қызмет көрсету саласына да салқын әсерін тигізуі мүмкін. Тағы қайталап айтамын, корпоративтік сектормен енді ғана жұмыс істей бастаған жас компаниялар да жағымсыз әсер қалдыруы ықтимал.

- Біздің команияларымыз қазір неге таңдау жасауда: саяхатшының қауіпсіздігіне ме, әлде үнемге ме?

Егер халықаралық ойыншыларға қатысты айтсақ (шетелдік компаниялар, біріккен кәсіпорындар), онда әрине, бірінші кезекке қауіпсіздікті қояды. Аталмыш мәселеде қазақстандық компаниялардың жағдайы әр түрлі, ірі компаниялар өз қызметкерлерінің бағасын жақсы біледі, сондықтан олардың қауіпсіздігінен ақша үнемдеп қалуға тырыспайды, ал басым көпшілігі қаржыны үнемдеу аясынан шыға алмайды.

- Отандық іскерлік саяхатшылардың нені қалайтыны жайында аздап айтып өтсеңіз. Қандай әуе желісімен, қандай класпен ұшқанды тәуір көреді, қандай қонақүйлерге тоқтайды?

Қазіргі шынайы жағдайлар мен жоғарыда айтып өткен девальвациялық болжалдарды қосқанда, экономикалық ахуал көптеген тапсырыс берушілерді тәртіпке келтіруде, олар үшін ең дұрыс таңдау қисынды үнем болып қалды. Екі жыл бұрын біз расымен де, клиенттердің тек қана белгілі бір класты, белгілі бір сервис деңгейінің бағасын (сервис деңгейін емес, бағасын) шетелдік брендті компанияларды таңдайтынын байқайтынбыз. Клиенттер тарапынан орын алған қазіргі өзгерістер менің ойымша, жақсы өзгерістер ала келген сияқты, өйткені ол өзгерістер клиент тарту ісінде тасымалдаушыларды өз сервисін түзеуге итермелеуде. Баға мен сапаның шынайы арасалмағын ойлайтын кез келді.

Егер қонақүй таңдау жайында айтар болсақ, бірінші орынға жұлдыздар саны немесе жібек жаймалардың бар-жоғы емес, қонақүйдегі жоғарғы жылдамдықтағы интернеттің болуы бірінші орынға шығады, екіншісі – әкімшілік жайлылық (қаладағы орналасу орны, қоғамдық транспорт желісі мен іскерлік орталыққа жақын орналасуы) және, әрине, сервис. Егер топ-менеджемент немесе бизнес иесі жайлы айтсақ, онда душтағы қондырғының маркасы немесе нөмірдегі теледидар енінің көлемі сияқты ұсақ-түйектерге мән беріледі. Бұл жерде жайлылық пен бәрінің мінсіз болуы деген екі нәрсені ескеру қажет.

- Біздің туристеріміз қандай елдерге жиі қатынайды? Даму қарқыны бойынша бизнес-саяхаттың алдыңғы қатардағы 5 нарығын атай аласыз ба?

Қазіргі кездегі іскерлік туризмде алдыңғы орынды иеленуші ел, әрине, Түркия. Оның туристік саласы корпоратив-ішілік іс-шаралар (конференция, директорлар кеңесі, көшпелі жиналыс және т.б.) өткізгісі келетіндер үшін алуан түрлі таңдау ұсына алады. Бұдан өзге, Түркияда солтүстік еуропалық елдер арасында үлкен сұранысқа ие бола бастаған «қысқы көшпелі кеңсе» деп аталатын бағыт пайда болуда. Жұмсақ субтропикалық климат, бірқалыпты жылы теңіз, отельдердің төменгі бағадағы қалыпты қызмет көрсетулер жүйесі (бос тұрған қонақүйлер өз нөмірлерін барынша толтырып алуға ұмтылады) – нөмірлерді финдіктердің, шведтердің, норвегиялықтардың, даттықтардың және басқалардың қуана-қуана сатып алуының басты себебі болып табылады.

Сұраныс өсімінің қарқынына қатысты айтсақ, Грузия, Испания, Малайзия, Қытай, Вьетнам сияқты елдерді айтуға болады. Оларда баға мен сапаның арасалмағы біршама ойға қонымды.

- Қазір онлайн түрінде турды өз бетінше брондай алатын турситер саны өсіп келеді. Сіз мұны корпоративтік клиенттер үшін ыңғайлы шешім деп ойлайсыз ба? Елімізде онлайн-брондау үлсесі өсіп келе ме?

Техникалық даму бір орнында тұра бермейді және оған қарсы тұрудың пайдасы да, еш мәні де жоқ. Трэвел-компаниялар қаласа да, қаламаса да, онлайн-технологиялар біздің күнделікті өмірімізге еніп жатыр, алдымызда ашылып жатқан мүмкіндіктерді пайдаланған әлдеқайда дұрыс болар еді. Дегенмен, жеке тұлғалар үшін нарыққа жылдам сіңісіп кеткен технологиялар корпоративтік туризмге бірден сіңе алмайды. Мәселе кез келген бизнесте аяқ астынан туындайтын жағдайлардың әрқашан болып тұратындығында ғой, сондықтан іс жүзінде, барлық компаниялар тәулік бойы қолдау алуға, оператордан қосымша анықтамалық ақпарат алып тұруға мүдделі, бірақ онлайн-брондауда оны жүзеге асыру қиын.

Іссапардың күні мен уақыты алдын-ала белгілі болса, иә, онлайн-брондау расымен де, өте ыңғайлы. Өйткені авиабилеттер іссапарға кететін шығындардың едәуір көп бөлігін құрайды және авиа-ұшуларды күнібұрын жоспарлау, арнайы тарифтерді пайдалану ұшуға кететін шығындарды қысқартуға септігін тигізеді. Бірақ аяқ астынан туындаған іссапар жайлы айтсақ, бизнес оған тәуекел етпегенді дұрыс көреді.

- Қазақстандағы іскерлік туризм нарығының келешегі зор деп ойлайсыз ба?

Қазақстандағы туристік саланың келешегі қызығушылық тудырып отыр. Мен неге бұлай сеніммен айтып отырмын? Біріншіден, Қазақстанның жылдам өсе бастаған экономикасы мен елімізге деген қызығушылықтың арта бастауы компаниялар санының өсуіне ықпал етеді, соған сәйкес, біздің бизнесімізге де оң әсерін тигізеді. Екіншіден, Кедендік және Еуразиялық одақтарға енуіміздің арқасында, қазақстандық компаниялардың іскерлік бпйланыстары күшея бастады. Және, әрине, Орталық Азиядағы Ресей мен Қытай арасындағы күшея бастаған бәсекелестік экономикалық тұрғыдан бизнес дамуының және іскерлік туризм келешегінің зор екенін көрсетеді.

Заметили опечатку? Выделите ее мышью и нажмите сочетание клавиш Ctrl+Enter.

Светлана Хачатурян

12.06.2015 • 14:31 2634

Поделиться
Новости партнёров
Loading...
  • Kapital.kz – информационное агентство, информирующее о событиях в экономике, бизнесе и финансах в Казахстане и за рубежом. Запрещается использование материалов Центра деловой информации Kapital.kz казахстанскими интернет-СМИ, несмотря на наличие гиперссылки на источник. Данным разрешением обладают исключительно информационные партнеры. Также не допускается перепечатка материалов делового портала Kapital.kz, которые прозвучали в эфире радиостанций, телеканалов, появились на страницах газет или были размещены на интернет-ресурсах, являющихся информационными партнерами Kapital.kz.
    Редакция Kapital.kz не всегда разделяет мнения авторов статей.

  • Яндекс.Метрика
    Система Orphus