Қазақстан мүмкіндіктерін белсенді түрде жарнамалау қажет
АВТОР

11.06.2015 • 17:05 2476

Қазақстан мүмкіндіктерін белсенді түрде жарнамалау қажет

Тек шикізаттық қана емес, басқа секторларға да шетелік инвестициялар тарту үшін не істеу керек?

Қазақстан шетелдік инвестицияларды барынша көбірек тартуға ұмтылуда. Заңнамалар өзгеріп, шетелдіктердің біздің экономикамызға инвестиция құюы оңайлай түсуде, тек шикізаттық қана емес, басқа секторларда да біріккен кәсіпорындар құрылуда. Дегенмен, бәрі ойдағыдай жүруде ме? Осы және басқа да сұрақтарға FIBO Group-тың инвестициялық кеңесшісі Евгений Слесарев Kapital.kz іскерлік ақпараттар орталығына берген сұхбатында жауап берген еді.

- Евгений, сіздің ойыңызша, шетелдік инвесторлар үшін қазақстандық экономиканың қандай секторлары тартымдырақ болуда?

Негізінде, кез келген қызықты бизнес тартымды болып қана қоймай, инвестиция құюды да талап етеді. Қандай секторлар инвестицияны көбірек талап етеді деген мәселе экономикалық даму министрлігінде қарастырылады. Инвестицияны көбірек қажет ететін секторлар жыл сайын анықталып отырады. Жыл өткен сайын ол басымдықтар өзгеруі мүмкін. Шетелдік инвесторлар үшін Қазақстан бірінші кезекте, шикізаттық ел деп қарастырылатыны жасырын емес. Инвестицияның 50%-ы осы салаға жұмсалуда. Алайда, басқа да үрдістер байқалуда. Соңғы кездері біз өндіріске, фармацевтикаға деген қызығушылықтың өсе бастағанын көреміз. Жұмыс істей бастаған жобалар да бар, бірнеше біріккен компаниялар да пайда болды. Дами бастаған кез келген саланың келешегі бар деген сөз. Инвестор әлсіз секторларға ғана бармайды.

- Онда мынадай сұрақ қойсам: шикізаттық емес сектор күшейе бастады ма?

Мүлдем олай емес. Шикізаттың өзі де өңделген бағыт. Қазақстандық экономика бұл бағытта тәуелсіздік алған күннен бері бір орнында тұр. Дегенмен, аздап алға жылжулар байқалады. Менің ойымша, шикізаттық емес секторды қарастырсақ, инвестиция құю үшін логистика мен қоймалау-қаптамалау салалары тартымдырақ болар еді. Оған бірқатар қызмет көрсетулерді қосыңыз. Неге бұл салалар дейсіз ғой? Бұл мәселеде біз географиялық тұрғыдан өте ыңғайлы жерде орналасқанбыз. Бір жағынан Ресей, екінші жағынан – Қытайдың батысы бар. Жалпы алып қарағанда, бұл аса алып өтім нарығы, ал Қазақстан – қолайлы тасымалдаушы әрі өндірістік база. Теміржолдар, әуе тасымалдары – осының бәрі бізге ауадай қажет әрі үлкен пайда әкеледі.

- Логистика мен қоймалау-қаптамалау ғана ма?

Жоқ, сондай-ақ, ауыл шаруашылығын айтуға болады. Қараңыз: бір жағынан, бұл салада Қазақстан қазір тауарларын сыртқа едәуір төмен бағамен шығаруда. Олай болу себебі, Украина ішкі күйзелістеріне қарамастан, астық, бұршақтұқымдас өнімдердің мықты өндірушісі болып қалып отыр. Украинадағы өмір деңгейінің төмендеуі олардың өнімдерінің өзіндік құнын арзан етуге итермелеп отыр. Дегенмен, екінші жағынан, ол елге ірі корпорациялар кіруге ұмтылуда. Олардың, яғни, сол корпорациялардың ГТА (генетикалық түрлендірілген ағзалар) өндіретіні құпия емес. Ал біз ондаймен айналыспаймыз. Сондықтан да біздің келешегіміз зор. Оның үстіне, біз астық нарығында әрқашан ірі ойыншы болғанбыз.

Келешегі бар тағы бір сала – мал шаруашылығы. Оны дамытып, инвестиция құю қажет.Климаттық жағдайлар бойынша да, жайылымдар саны бойынша да Қазақстанның осы салада көшбасшылардың біріне айналуы, Австралия, АҚШ, Аргентина сияқты елдердің қатарына енуі мүмкін деген шынайы болжамдар бар. Бізде өтім нарығы да бар. Себебі, мысалы, Ресей өзінің ірі қара мал өндірісінің жетіспейтінін мойындады.

- Ресей туралы айтып қалған екенбіз, оған қарсы салынған санкциялар инвестициялық тартымдылық тұрғысынан бізге қандай да бір әсерін тигізді ме?

Иә. Мәселен, инвестор нені іздейді? Оны заңнамалық база, экономикалық тартымдылық және саяси тұрақтылық қызықтырады. Біз экономика туралы айтып өттік, ал заңнамалық база – визасыз режим, ұжымдық салық, ол бізде дамып жатыр. Тек саяси тұрақтылық қалды. Бір жағынан, біз ол жағынан ТМД-да көшбасшы болып отырмыз. Ал екінші жағынан, біздің ірі серкітесіміз болып табылатын Ресейдегі жағдайлар әлемдік инвесторлардың алаңдаушылығын туғызуда. Ресейге салынған санкциялар қатты әсер етті деп айта алмаймын. Іске қосылып кеткен жобалар жұмысын жалғастыруда. Бірақ жаңа инвесторлармен жұмыс істеу қиындап барады. Өйткені, олар бір жағдай бола қалса, Қазақстанға қысым көрсетуі ықтимал Ресейдің іргемізде тұрғанын жақсы түсінеді. Дәл солай бола қоймағанымен, инвесторлар оны да ескеріп отыр.

Дегенмен, олардың батыс инвесторлары екенін баса айтпақпын. Қазіргі уақытта Қазақстандағы инвестициялардың көп бөлігі Қытай мен Таяу Шығыс елдерінен келуде. Бұлар Батыс санкцияларына, Батыс пен Ресей қарым-қатынасына онша айрықша назар аудара бермейтін елдер, оларды экономикалық пайдалар көбірек қызықтырады.

- Қазір мемлекет шетелден инвестициялар тартумен қызу айналысуда, бұл өте белгілі әрі өзекті тақырып. Сіздің ойыңызша, біз дәл сол шетелдік инвесторларға аса қызығушылық таныпай-ақ, неліктен экономикамызды өз әлімізше жетілдіре алмаймыз?

Экономикаға әрқашан ақша керек. Сол жағынан алып қарағанда, екі жол бар. Мемлекет ақшаны жеткілікті түрде басып шығаруы тиіс, бірақ ол инфляция айналымына әкеп соғуы мүмкін, немесе экономикаға қолда бар ақшаны тартуға болады. Сонда экономиканың одан арғы дамуы инфляциясыз болады. Неліктен өзіміз жетілдіре алмаймыз дейсіз ғой. Өйткені бізде белгілі бір салаларды дамытуға қажетті технологиялар әрқашан бола бермейді. Мысалы, ауыл шаруашылығы бойынша фермерлік қожалықтар енді ғана пайда бола бастады. Алайда бұл салада сонау кеңестік заманнан қалған ұжымдастыруға деген әуестік бар, ал ірі экономикаларда керісінше, жеке адамның фермерлігі көбірек етек жайған. Бізде де солай болса, нақты көмек берілер еді. Бірақ ол үшін жаңа технологиялар қажет. Өйткені біз, асыра айтқанда, жүз сиырды қолмен сауамыз, одан арғысына шамамыз жетпейді. Немесе оны технологиялық түрде атқарамыз. Яғни, бізге бүтін бір тізбекті дамыту қажет: біз фермерлер сатып алатын ауыл шаруашылығының негізгі тетіктерін бере алатын экономикалық сала құрамыз. Неліктен осы процесті жүзеге асырып, инвесторлар таппасқа? Кез келген салада да солай. Біз кейбір секторларға шетелдік инвесторларды кіргізе алмаймыз. Бірақ әлгіндей мәселе іс жүзінде, барлық салада орын алуда.

- Бізде өз әлеуеті бар, бірақ қазіргі уақытта онша тартымды емес салалар бар ма?

Бәрі нарыққа қалай кіруге, инвестордың қаншалықты ірі екендігіне байланысты. Ірі инвесторлар дәл қазір ненің тартымды екендігіне ғана қарап қоймай, алдағы уақытта жасар қадамына көз жүгіртіп алады. Мысалы, шикізат өндіруді алайық. Қазір мұнай өндіру ауырлап барады, шығындары көп дегенді айтады. Бірақ мұнай нүктелерін сол инвесторлар бәрібір сатып алуда ғой, өйткені, ол бүгін болмағанмен, ертең пайда түсіреді. Сонымен қатар, бізде алдағы жасар қадамдарына көз жүгіртіп қарап бермейтін бөлшек желілер бар. Яғни, пайдасын кейінірек түсіретін салалар болады, оларға ірі компаниялар енеді де, дәл қазір пайда түсіруге болатын салалардан ұсақ компаниялар мен ұсақ инвесторларды көреміз.

- Біздің үкіметіміздің қандай инвесторларға бүйрегі көбірек бұрады?

Кез келген ірі инвесторды қолдайды, дегенмен, көмірсутекке көбірек назар аударуға тырысады. Ерте ме, кеш пе, оның өз жемісін беретіні анық. Инвесторлар тек шикізатты немесе түрлі-түсті металлды ғана таңдай бермейді. Одан еш қорқудың қажеті жоқ. Мысалы, Австралияның 50%-дан астам экспорты темір рудаларын сатудан тұрады. Бұл оларға өзге салаларын дамытуға мүмкіндік береді, сөйтіп, мал шаруашылығы, тағы басқа секторлары дами түседі. Біз де экономиканың өзге секторларын дамыту үшін, оның ішінде, шетелдік инвесторларды тарта отырып, өзіміздің табиғи басымдықтарымызды пайдалануға тиіспіз. Мысалы, корпоративтік салықты нөлге дейін азайта отырып, жеңілдіктер бере алар едік. Солай ете аламыз да, өйткені, басқа салалардан түсетін кірістер бар. Бұл бағытта мемлекет айтарлықтай дұрыс саясат жүргізіп келеді.

- Дұрыстығында еш мін жоқ па сонда?

Жоқ, әрине, қиындықтар да бар ғой. Мысалы, инвестицияны сақтандыруды алайық. Бүгінгі күні қателеспесем, шетелдік инвестицияны тек «Қазақинсақтандыру» ғана сақтандыра алады. Міне, осы тұста басқа нұсқаларды да қарастырған жөн сияқты. Өйткені, шетелдік инвестордың өз инвестициясын өз елінде сақтандырғысы келетін жағдайлар болады. Ал оған тек бір компанияда ғана сақтандыра аласыз және міндетті түрде осында, Қазақстанда сақтандыру керек дегенді естісе, инвестор қиын жағдайда қалуы мүмкін. Осы жағынан қосымша ұсыныстар болуы тиіс. Дегенмен, бұл әлі пісіп-жетілуді қажет ететін мәселе.

- Тағы қиындықтар бар ма?

Иә, бар. Қазақстанда жемқорлық деңгейі айтарлықтай жоғары болып отыр.

- Бірақ ашығын айтқанда, жемқорлық керісінше, инвесторды қызықтыруы мүмкін емес пе?

Кей жағдайда, иә, солай да. Бұл енді олардың қандай инвестор екендігіне байланысты ғой. Егер ірі инвестор болса, олар әрқашан бәрінің таза болғанын қадағалайды. Өйткені ол корпорация қандай да бір жемқорлыққа қатысты дау-жанжалға ұрына қалса, өзінің атына кір келтіріп алуы мүмкін. Егер инвестор ұсақ немесе орташа деңгейлі болса, онда оларға біздегі жемқорлық әрекеттері пайдалы болуы мүмкін.

- Жақсы. Жемқорлық қашанда өз жұмысын адал атқармайтын мемқызметкерлер әрекетінен туындайды. Осындай жағдайда, мемлекет инвестициялар тарту процесінде қаншалықты белсенді болуы тиіс?

Мемлекеттің араласуы оның немен аяқталатындығына қарай пайдалы болуы мүмкін. Түркияда, мысалы, мемлекет ел мүмкіндіктерін – демалыс саласын, қонақүйлерді бюджет есебінен қызу түрде жарнамалай білді. Меніңше, Қазақстан да өз мүмкіндіктерін жарнамалаумен айналысуы қажет. Халықаралық жарнамалық нарық құру қажет. Қазақстан, өкінішке қарай, әлемде онша танымал емес. Біз туралы не білуі мүмкін? Көп болса, біздің көмірсутек сататын ел екендігімізді білер. Дегенмен, жаңа айтып өткенімдей, біздің экономикамыздың келешегі зор басқа да салалар бар.

Заметили опечатку? Выделите ее мышью и нажмите сочетание клавиш Ctrl+Enter.

инвестиции имидж Евгений Слесарев

11.06.2015 • 17:05 2476

Поделиться
Новости партнёров
Loading...
  • Kapital.kz – информационное агентство, информирующее о событиях в экономике, бизнесе и финансах в Казахстане и за рубежом. Запрещается использование материалов Центра деловой информации Kapital.kz казахстанскими интернет-СМИ, несмотря на наличие гиперссылки на источник. Данным разрешением обладают исключительно информационные партнеры. Также не допускается перепечатка материалов делового портала Kapital.kz, которые прозвучали в эфире радиостанций, телеканалов, появились на страницах газет или были размещены на интернет-ресурсах, являющихся информационными партнерами Kapital.kz.
    Редакция Kapital.kz не всегда разделяет мнения авторов статей.

  • Яндекс.Метрика
    Система Orphus