«Қалай болғанда да, қазір әрекет ету керек»
АВТОР

13.02.2015 • 12:29 4879

«Қалай болғанда да, қазір әрекет ету керек»

ҰКП-да экономикадағы дағдарыстық құбылыстарға жауап қату жөніндегі жедел штаб құрылды

Ұлттық Кәсіпкерлер палатасында (ҰҚП) экономикадағы дағдарыстық құбылыстарға жауап қату жөніндегі жедел штаб құрылды. Оның құрылу мақсаты, жұмыстарды ұйымдастыру қағидалары және әлеуетті мүмкіндіктер туралы, сондай-ақ, өткен аптада Мәскеуде Қазақстан үкіметі делегациясының ресейлік әріптестерімен жүргізген келіссөз қорытындылары жайында ҰКП басшысының орынбасары Рахым Ошақбаев арнайы kapital.kz-ке баяндап берген еді. Штаб жетекшісінің орынбасары ретінде ол штаб жұмысының жалпы үйлестірілуі және мемлекеттік органдармен өзара жедел байланысы үшін жауап береді.

- Рахым Сәкенұлы, бұл орган қандай мақсатпен құрылып отыр және оның құрылымы қандай?

Ағымдағы экономикалық ахуалдың белгілі ерекшеліктеріне қарай, біз бизнестен түсетін дабылдарды, ақпараттарды жинап отыру міндетін алға қоямыз. Сол деректерді жедел жинақтап, құрылымдап, бизнесті қолдау жөніндегі дағдарысқа қарсы шаралар бойынша қандай да бір шешім қабылдай алуы үшін өз кезегінде, үкімет пен уәкілетті органдарға хабарлап отырамыз. Штабтың өз құрылымына қатысты айтсам, бұл ең алдымен, ақпарат жинайтын call-орталық пен арнайы қызметкерлер. Осылайша, кез-келген кәсіпкер өз қиындығы туралы қоңырау шалып, хабарлай алады, сондықтан ондай ақпарат жалпы көріністі дұрыс түсінуге мүмкіндік береді деп ойлаймыз. Екіншісі – Ұлттық палата ішіндегі жұмыс тобы, оның көмегімен біз орталық-аймақтар желісі бойынша да, палатаның салалық комитеті - орталық желісі бойынша да тиімді ақпарат алмасып, күшімізді тиімді үйлестіре аламыз деп үміттенеміз. Өйткені бәрі үшін де маңызды болып отырған жүйелік қиындықтар бар. Мысалы, басты қиындықтардың бірі – банктердегі теңгелік өтімділік тапшылығы, теңгемен несие ұсынудың жоқтығы. Ол бәріне де қатысты. Сонымен қатар, тек белгілі бір салаға немесе аймаққа ғана қатысты маңызды мәселелер де бар. Мәселен, кейбір жерлерде ұлттық заңнамалар биылғы жылдан бастап күшіне енген КО техникалық регламентінің талаптарына сәйкестендірілмеген. Немесе белгілі бір аймақтарда электр қуаты бағасының қымбаттауына қатысты мәселелер орын алған.

Жалпы алғанда, бизнесті қолдауда бірінші кезектегі негізгі бағыттардың бірі ретінде мемлекеттік сатып алуларды, ұлттық компанияларды, басты жүйеқұрушы кәсіпорындар мен жер қойнауын пайдаланушыларды сатып алулардың отандық өндірушілерге ұсынылуына қатысты қатаң бақылау ұсынылуда. Бұл жұмысқа үкімет пен әкімшіліктер ендігі кірісіп те кетті. Сіздер үкімет мүшелерінің тиісті меморандумдарға қол қойылған аймақтарға барғанын білесіздер. Біздің міндетіміз – сол меморандумдардың орындалу мониторингімен қамтамасыз ету үшін үкіметке көмектесу болып табылады, өйткені шынын айту керек, көп жағдайда жоғарыда аталған кәсіпорындар қымбатырақ болса да, отандық өндіріс тауарлары мен қызметтерді сатып алсын деген қандай да бір нормативтік-құқықтық база жоқ. Патриоттық, әлеуметтік жауапкершілік тұрғысынан қарап жатқан ешкім жоқ. Сондықтан үкімет компанияларды әлеуметтік жауапкершілік танытып, отандық өндірушілерді қолдауға шақырып отыр.

- Штаб құрамына неше адам кірді және олар кімдер?

Штаб құрамы үлкен емес, онда 13 адам бар, олардың бәрі Ұлттық Палата қызметкерлері, оны ҰКП басқармасының төрағасы Абылай Мырзахметов басқарады, ол кісі штаб жұмысына тікелей жетекшілік етеді. Штаб аталмыш кезеңде күнделікті жұмыс істеуді жоспарлап отыр. Қазір біз белгілі бір кәсіпорындарды қолдаудың шынайы шараларынан өзге, сондай-ақ, ең болмаса, аймақтарда бекітілген меморандумдар аясында қабылданған міндеттерді және үкімет жиналыстарындағы хаттамалық шешімдерді орындау мониторингін енгізуді ойға алып отырмыз.

- Мемлекеттік органдармен өзара әрекет ету қалай жүзеге аспақ?

Мемлекеттік органдармен өзара әрекет ету салалық министрлікпен, ал маңызды мәселелер бойынша тікелей вице-премьер деңгейінде ұйымдастырылатын болады. Мысалы, ауыл шаруашылығы министрлігі наурыз айында ҚР «Жұмыртқалар мен жұмыртқа өнімдерінің қауіпсіздігіне қойылатын талаптар» техникалық регламентін қабылдауды жоспарлауда, біз ол мерзімді ақпан айына ауыстыруды сұрап отырмыз.

- Менің түсінуімше, жұмыс негізінен, ақпараттарды жинап, оларды талдап, ұсыныстар жасауға қатысты болмақ қой? Сіздіңше, олардың әсері бола ма?

Қазір қалай болғанда да, әрекет ету керек. Мұның қазіргі сәттің ерекшелігі екенін бәріміз де түсінеміз. Қазіргі ахуал көп жағынан 1998 жылғы дағдарыс алдындағы ахуалға ұқсап отыр, ол кезде рубльдің төрт мәрте құлдырауынан кейін Қазақстан шамамен, 8 ай бойына өз валютасын ұстап отырды. Сол кезде де РФ-мен кедендік шекараның барына қарамастан, үлкен шығынға ұшыраған болатынбыз. Біз сол уақыттары әлі күнге дейін қайта жандана алмай жатқан көптеген кәсіпорындарымыздан айрылып қалдық. Сондықтан макроортаны бәсекелі арнаға қайта бұра алатын шешімдер қабылданғанша, белгілі бір кәсіпорындарға немесе салаларға ұсынылған қандай да бір нақты көмектер қазіргі ахуалдан аман шығуға мүмкіндік бермек.

- Мысал келтіре кетсеңіз...

Мысалы, өз саласындағы жүйеқұрушы кәсіпорындардың бірі – Алматы ашытқы зауыты. Ол Қазақстанда жоғары сапалы нан ашытқысын шығаратын бірден-бір арнаулы кәсіпорын. Қазір ол жойқын бәсекелес – француздық «Lesaffre» компаниясының алапат қысымына ұшырап отыр. Ол компанияның Ресейде өндірістік зауыты бар. Соған сәйкес, ол өз өнімін екі есе арзан ұсына алады, өйткені ол рубльмен жұмыс істейді. Әлбетте, Алматы ашытқы зауытының барлық тұрақты клиенттері сол компанияның өнімін сатып ала бастады. Нәтижесінде, кәсіпорындағы сатылым 60%-ға құлдырап кетті. Оның аса ірі кәсіпорын екенін, «Бизнестің Жол картасы» бағдарламасына қатысқанын айтып өткім келеді, яғни оның дамуы мен жетілуіне мемлекет тарапынан қаржы да бөлінген болатын. Кәсіпорында 130-дан астам адам жұмыс істейді, тағы бір айрықша маңызды бір жайт – олардың бәрі акционерлер болып табылады. Менің көзқарасымша, Қазақстанға ондай кәсіпорындардан айрылып қалуға болмайды. Қазіргі күнгі мүмкіндіктер аясында, біз осы кәсіпорын үшін 267-ші бап бойынша ҚҚС бойынша жеңілдік беру туралы ұсыныс айтып, үкіметке шыққалы отырмыз, сондай-ақ, оған электр қуатына кететін шығындарға жеңілдік немесе көмекқаржы беруін сұрамақпыз, өйткені осы кәсіпорын өнімдерінің өзіндік құнында электр қуаты маңызды рөл ойнайды. Бұл шаралардың жағдайды толық шешіп бермесі түсінікті, бірақ қалай дегенмен де, ағымдағы ахуалды сәл де болса, жеңілдете алмақ.

- Қазақстан делегациясының Ресейге ресми сапарының нәтижесі қандай болды?

Үкіметтік делегацияның өткен аптадағы Ресейге ресми сапарының нәтижелеріне келер болсақ, ведомстволар деңгейінде, мысалы, Ресей және Қазақстан ауыл шаруашылығы министрліктерінің, ҚР Инвестициялар және даму министрлігі мен РФ Өндірістік сауда министрлігінің арасында кеңестер беру басталып кетті. Кеңестер берудің мақсаты – ресейлік арзан импорт тасқынына қатысты ахуал өткірлігін бәсеңдете алатын тікелей сауда шектеулерінен өзге, қандай да бір құралдар табу. Біз үкіметке енгізген ұстанымдар мен ұсыныстар тізімінің өзі өнеркәсіп саласындағы 9, АӨК саласындағы 8 іріленген ұстанымнан тұрады. Осы тауарлық ұстанымдар бойынша отандық ірі өндірушілерден түскен ақпараттарды, олардың шығындарын, сонымен қатар, өз ішкі нарығымызды қорғамасақ, жағдайдың алдағы уақытта қалай өрбитіні туралы болжамдарды жинастырдық. Егер ешқандай шара қолданылмаса, онда ол компаниялар жұмысын тоқтатуға, жұмыскерлерін таратуға мәжбүр болмақ. Өкінішке қарай, кейбір кәсіпорындар солай ете бастады да. Кеңес берулер жалғасып жатыр, тіпті осы аптаның аяғына дейін қандай да бір нәтижелер пайда болып қалады деген үміт бар.

- Бірақ бұл түбегейлі мәселелерді шеше қоймайды ғой. Олардың мәнісі қандай?

Негізгі нәрселер – валюта курсы бойынша бәсекеге қабілеттілікті қалпына келтіру, содан соң несиелендіру жолдарын ашу. Үшіншісі – қолданыстағы құралдарды кеңейту, сондай-ақ, «қазақстандық» мазмұнды қолдау бойынша және нәзіктеу бағдарлар бойынша жаңа құралдар жасап шығару, импортқа уақытша шектеулер енгізу. Бұл мәселе күн тәртібінен түскен жоқ, өйткені біз рубльдің екі есеге құлдырап кеткенін көріп отырмыз, соған сәйкес, ресейлік тауарлардың бағасы екі есеге арзандады. Бұл ресейлік компаниялардың екі есе жақсы жұмыс істей бастауынан емес, қарапайым ғана арифметикалық амал нәтижесінде орын алып отырған жайт екенін баса айтып өткім келеді. Рубльдің осылай құлдырауының нәтижесінде, рубльдік бағаның өсетіні сөзсіз, бірақ өз пікірімді тағы да қайталап айтсам, ол көлемі жағынан девальвацияны қуып жете алмайды. Мысалы, қазір ресейлік әріптестеріміз «Болды, ресейлік автокөлікке қатысты мәселе шешілді, баға көтеріле бастады» деп сендіруде. Баға әрине, көтерілді, бірақ бар болғаны, екі есеге ғана емес пе? Мұнай өнімдеріне қатысты қандай қарама-қайшы жағдайдың қалыптасып отырғанына қараңыздаршы. Бір кездері бізде тапшы болғандықтан, Ресейге жанармай шығаруға реніш білдірсек, қазір хабарламалардан білуімізше, зауыттарымыздағы сақтау сыйымдылықтарының бәрі мұнай өнімдеріне толып тұр екен, ал ресейлік жанармай отынның осы түрінің белгіленген шекті бағасынан да төмендеп кетіпті. Біз сияқты тұтынушылар үшін мұның жағымды жайт екені сөзсіз, бірақ өндірушілерімізге не істеу керек? Зауыттарды тоқтату керек пе деген сұрақ туындауда. Сондықтан тағы қайталап айтамын, уақытша шектеулер мәселесі әлі де маңыздылығын жоғалтқан жоқ, бірақ мұның саясатқа еш қатысы жоқ, рас айтамын. КО-ға да, ЕАЭО-ға да ешкім күмәнмен қарамайды. Мәселе форс-мажорлық жағдай турасында, тек кейбір кәсіпорындардың ғана емес, ел экономикасының бүтін бір секторларының құлдырап кетпеуі жайында болып отыр.

Бұдан өзге, біз сонымен қатар, Ресей мен Қазақстан арасында «бақыланбайтын» сауда-саттықтың айтарлықтай үлкен көлемі бар екенін түсінуге тиіспіз. Яғни, тауарлар шекарадан жеке тұлғалар арқылы да, жеке кәсіпкерлер арқылы да өтіп жатыр. Олар экспорттық-импорттық келісім ретінде тіркелмейді. Олардан салық алынбайды, ал меніңше, «бақыланбайтын сауда-саттықтың көлемі үлкен сияқты.

- Сонда көлемі қанша?

Ондай сауда-саттық көлеміне қатысты айтсақ, оған тек сараптық бағалаулар қажет, өйткені ондай есеп-қисап ешкімнің жүргізбейтіні түсінікті, сондықтан да ол «бақыланбайтын» сауда-саттық деп аталады. Сонымен бірге, сауда шектеулері сияқты шаралардың тиімділігін сөзсіз әлсірететін бақыланбайтын сауда-саттық туралы айтқанда, егер үкімет оларды теориялық тұрғыдан қолданған күннің өзінде, меніңше, жеке тұлғалардың тауар әкелуінің шекті нормаларын белгілеу қажет.

Заметили опечатку? Выделите ее мышью и нажмите сочетание клавиш Ctrl+Enter.

Рахим Ошакбаев

13.02.2015 • 12:29 4879

Поделиться
Loading...
  • Kapital.kz – информационное агентство, информирующее о событиях в экономике, бизнесе и финансах в Казахстане и за рубежом. Запрещается использование материалов Центра деловой информации Kapital.kz казахстанскими интернет-СМИ, несмотря на наличие гиперссылки на источник. Данным разрешением обладают исключительно информационные партнеры. Также не допускается перепечатка материалов делового портала Kapital.kz, которые прозвучали в эфире радиостанций, телеканалов, появились на страницах газет или были размещены на интернет-ресурсах, являющихся информационными партнерами Kapital.kz.
    Редакция Kapital.kz не всегда разделяет мнения авторов статей.

  • Яндекс.Метрика
    Система Orphus